Lý thuyết quốc tế và nhận thức của Việt Nam về nhân quyền

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1252"</head><body> <p style="text-align: right;"><strong>ThS. Nguyễn Duy Qu&yacute;<a href="https://hcmusshedu-my.sharepoint.com/personal/1856030004_hcmussh_edu_vn/Documents/Documents/Thanh%20Doan/Website/L%C3%9D%20THUY%E1%BA%BET%20QU%E1%BB%90C%20T%E1%BA%BE%20V%C3%80%20NH%E1%BA%ACN%20TH%E1%BB%A8C%20C%E1%BB%A6A%20VI%E1%BB%86T%20NAM%20V%E1%BB%80%20NH%C3%82N%20QUY%E1%BB%80N%20HI%E1%BB%86N%20NAY%20b%E1%BA%A3n%20thu%20g%E1%BB%8Dn.doc#_ftn1" name="_ftnref1" title=""><strong>[1]</strong></a></strong></p> <p style="text-align: right;"><strong>ThS. Đặng Văn Khoa<a href="https://hcmusshedu-my.sharepoint.com/personal/1856030004_hcmussh_edu_vn/Documents/Documents/Thanh%20Doan/Website/L%C3%9D%20THUY%E1%BA%BET%20QU%E1%BB%90C%20T%E1%BA%BE%20V%C3%80%20NH%E1%BA%ACN%20TH%E1%BB%A8C%20C%E1%BB%A6A%20VI%E1%BB%86T%20NAM%20V%E1%BB%80%20NH%C3%82N%20QUY%E1%BB%80N%20HI%E1%BB%86N%20NAY%20b%E1%BA%A3n%20thu%20g%E1%BB%8Dn.doc#_ftn2" name="_ftnref2" title=""><strong>[2]</strong></a></strong></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Abstract:</strong></p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nh&acirc;n quyền l&agrave; phạm tr&ugrave; c&oacute; nhiều c&aacute;ch tiếp cận, kết tinh những gi&aacute; trị cao đẹp trong nền văn h&oacute;a của c&aacute;c quốc gia d&acirc;n tộc. Đ&acirc;y kh&ocirc;ng chỉ đơn thuần l&agrave; &ldquo;thuật ngữ chung&rdquo; m&agrave; c&ograve;n l&agrave; &ldquo;sản phẩm chung&rdquo; v&agrave; &ldquo;mục ti&ecirc;u chung&rdquo; của mọi quốc gia tr&ecirc;n thế giới.</p> <p style="text-align: justify;">Những chuẩn mực quốc tế về nh&acirc;n quyền đang được c&aacute;c quốc gia tr&ecirc;n thế giới tự nguyện tu&acirc;n thủ hiện nay l&agrave; kết quả của qu&aacute; tr&igrave;nh đấu tranh l&acirc;u d&agrave;i. C&ugrave;ng với tiến tr&igrave;nh lịch sử nh&acirc;n loại, nhận thức về quyền con người cũng li&ecirc;n tục được bổ sung, ph&aacute;t triển. Bắt đầu từ những &yacute; tưởng sơ khai về nh&acirc;n phẩm v&agrave; tự do, dần dần ph&aacute;t triển th&agrave;nh kh&aacute;i niệm v&agrave; c&aacute;c chuẩn mực quốc gia, quốc tế về nh&acirc;n quyền. Tuy nhi&ecirc;n, do sự kh&aacute;c nhau về văn h&oacute;a, kinh tế, ch&iacute;nh trị, x&atilde; hội dẫn đến nhiều tranh c&atilde;i li&ecirc;n quan đến c&aacute;c kh&iacute;a cạnh kh&aacute;c nhau về nh&acirc;n quyền. Việc t&igrave;m hiểu những nhận thức v&agrave; tư tưởng về nh&acirc;n quyền được thể hiện qua c&aacute;c nền văn h&oacute;a, c&aacute;c thời kỳ ph&aacute;t triển sẽ gi&uacute;p ch&uacute;ng ta c&oacute; c&aacute;i nh&igrave;n to&agrave;n diện hơn về vấn đề phức tạp n&agrave;y.</p> <p style="text-align: justify;">Bằng việc ph&acirc;n t&iacute;ch l&yacute; thuyết nh&acirc;n quyền tr&ecirc;n thế giới trong đối s&aacute;nh với nhận thức của Việt Nam, thể hiện qua c&aacute;c văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam v&agrave; ph&aacute;p luật, b&agrave;i viết cho thấy những điểm kh&aacute;c biệt v&agrave; tương đồng, để từ đ&oacute; c&oacute; những gợi mở về l&yacute; thuyết cho Việt Nam trong tiến tr&igrave;nh hội nhập quốc tế, ph&aacute;t triển bền vững đi tới kh&aacute;t vọng năm 2045.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Từ kh&oacute;a:</strong> <em>Con người, nh&acirc;n quyền, ch&iacute;nh trị, ph&aacute;p l&yacute;.</em></p> <p style="text-align: justify;"><strong>L&yacute; thuyết về nh&acirc;n quyền quốc tế v&agrave; Việt Nam</strong></p> <p style="text-align: justify;">Nh&acirc;n quyền được hiểu l&agrave; những quyền căn bản của con người, vừa l&agrave; th&agrave;nh quả của sự ph&aacute;t triển của lịch sử nh&acirc;n loại, sự khẳng định của văn minh, tiến bộ x&atilde; hội, vừa mang t&iacute;nh tất yếu của lịch sử ph&aacute;t triển. Nguồn gốc l&yacute; luận g&oacute;p phần h&igrave;nh th&agrave;nh v&agrave; ph&aacute;t triển quyền con người ch&iacute;nh l&agrave; c&aacute;c học thuyết triết học, ch&iacute;nh trị - x&atilde; hội v&agrave; tư tưởng về nh&agrave; nước. C&aacute;c học thuyết n&oacute;i tr&ecirc;n chịu chi phối bởi c&aacute;c điều kiện: kinh tế, ch&iacute;nh trị, văn h&oacute;a v&agrave; x&atilde; hội. Chủ nghĩa M&aacute;c cho rằng: &ldquo;Nh&acirc;n quyền kh&ocirc;ng phải sinh ra bẩm sinh m&agrave; l&agrave; sản sinh ra trong lịch sử&rdquo;. T&oacute;m lại, quyền con người x&eacute;t đến c&ugrave;ng ch&iacute;nh l&agrave; sản phẩm của c&aacute;c điều kiện v&agrave; ho&agrave;n cảnh cụ thể, phản &aacute;nh tr&igrave;nh độ ph&aacute;t triển của x&atilde; hội.</p> <p style="text-align: justify;">Ng&agrave;y nay, khi xem x&eacute;t về quyền con người, c&aacute;c nh&agrave; nghi&ecirc;n cứu trong v&agrave; ngo&agrave;i nước đều thừa nhận rằng: &ldquo;quyền con người l&agrave; một gi&aacute; trị phổ biến, đồng thời l&agrave; một vấn đề quan trọng trong đời sống ch&iacute;nh trị - x&atilde; hội của mọi quốc gia tr&ecirc;n thế giới v&agrave; được tiếp cận từ nhiều g&oacute;c độ kh&aacute;c nhau. Từ g&oacute;c nh&igrave;n lịch sử, tr&ecirc;n b&igrave;nh diện quốc gia v&agrave; quốc tế, quyền con người lu&ocirc;n gắn liền với cuộc đấu tranh v&igrave; độc lập d&acirc;n tộc, b&igrave;nh đẳng, tự do, d&acirc;n chủ v&agrave; c&ocirc;ng bằng x&atilde; hội&rdquo; [19, tr.12].</p> <p style="text-align: justify;">Trong lịch sử tư tưởng nh&acirc;n loại xuất hiện những d&ograve;ng tư tưởng đối lập nhau khi xem x&eacute;t vấn đề quyền con người, được thể hiện qua:</p> <p style="text-align: justify;"><strong><em>Trường ph&aacute;i ph&aacute;p quyền tự nhi&ecirc;n (natural right)</em></strong>, gồm c&aacute;c đại biểu: B. Spinoza (1632 - 1677), S.L. Montesquieu (1689 - 1755), J.J. Rousseau (1712 - 1778), J. Locke (1632 - 1704) v&agrave; I. Kant (1724 - 1804) cho rằng, con người l&agrave; một phần của tự nhi&ecirc;n, l&agrave; sản phẩm của tự nhi&ecirc;n v&agrave; do đ&oacute;, quyền con người l&agrave; những g&igrave; bẩm sinh, mọi c&aacute; nh&acirc;n ngay từ khi sinh ra đ&atilde; c&oacute; bởi đơn giản họ l&agrave; con người, th&agrave;nh vi&ecirc;n của gia đ&igrave;nh nh&acirc;n loại.</p> <p style="text-align: justify;">Những tư tưởng của thuyết ph&aacute;p quyền tự nhi&ecirc;n đối lập với nền tảng tư tưởng của giai cấp phong kiến cấu kết với gi&aacute;o hội &aacute;p bức nh&acirc;n d&acirc;n, đồng thời nhằm đấu tranh với quan niệm quyền con người chỉ l&agrave; sự ban ph&aacute;t vương quyền v&agrave; thần quyền cho con người. Thuyết ph&aacute;p quyền tự nhi&ecirc;n cho rằng con người sinh ra vốn c&oacute; tự do, b&igrave;nh đẳng v&agrave; v&igrave; vậy con người phải được hưởng sự tự do v&agrave; b&igrave;nh đẳng đ&oacute;. Quyền con người l&agrave; vĩnh cửu, kh&ocirc;ng bị chi phối bởi những điều kiện kinh tế, ch&iacute;nh trị.</p> <p style="text-align: justify;">Sự ra đời của l&yacute; thuyết tr&ecirc;n c&oacute; ảnh hưởng lớn đến đời sống ch&iacute;nh trị - x&atilde; hội phương T&acirc;y, được xem l&agrave; vũ kh&iacute; tư tưởng của giai cấp Tư sản trong cuộc đấu tranh giải ph&oacute;ng con người khỏi chế độ phong kiến chuy&ecirc;n quyền độc đo&aacute;n. Một số văn kiện ch&iacute;nh trị - ph&aacute;p l&yacute; ti&ecirc;u biểu thể hiện tư tưởng ph&aacute;p quyền tự nhi&ecirc;n như:</p> <p style="text-align: justify;">Tuy&ecirc;n ng&ocirc;n độc lập năm 1776 của Hoa Kỳ tuy&ecirc;n bố: &ldquo;Tất cả mọi người đều sinh ra c&oacute; quyền b&igrave;nh đẳng. Tạo h&oacute;a cho họ những quyền kh&ocirc;ng ai c&oacute; thể x&acirc;m phạm được; trong những quyền ấy, c&oacute; quyền được sống, được tự do v&agrave; quyền được mưu cầu hạnh ph&uacute;c&rdquo; [15, tr.375]</p> <p style="text-align: justify;">Trong Tuy&ecirc;n ng&ocirc;n nh&acirc;n quyền v&agrave; d&acirc;n quyền năm 1789 của Cộng h&ograve;a Ph&aacute;p: Điều 1 khẳng định: &ldquo;Người ta sinh ra tự do v&agrave; b&igrave;nh đẳng về quyền lợi, v&agrave; phải lu&ocirc;n lu&ocirc;n được tự do v&agrave; b&igrave;nh đẳng về quyền lợi. Sự kh&aacute;c biệt x&atilde; hội chỉ c&oacute; thể được thiết lập tr&ecirc;n cơ sở lợi &iacute;ch chung&rdquo; v&agrave; Điều 2 ghi nhận: &ldquo;Mục đ&iacute;ch của mọi tổ chức ch&iacute;nh trị v&agrave; việc bảo to&agrave;n c&aacute;c nguồn lợi tự nhi&ecirc;n v&agrave; bảo to&agrave;n c&aacute;c quyền con người kh&ocirc;ng thể bị tước bỏ. C&aacute;c quyền đ&oacute; l&agrave; tự do, t&agrave;i sản, sự an to&agrave;n v&agrave; quyền chống lại mọi sự &aacute;p bức&rdquo; [15, tr.115].</p> <p style="text-align: justify;">Khi Li&ecirc;n hợp quốc ra đời, trong Hiến chương được đưa ra năm 1945 tại Điều 1 cam kết mục đ&iacute;ch của Li&ecirc;n hợp quốc l&agrave;: &ldquo;Thực hiện sự hợp t&aacute;c quốc tế trong việc giải quyết c&aacute;c vấn đề quốc tế về kinh tế, x&atilde; hội, văn h&oacute;a v&agrave; nh&acirc;n đạo, trong việc khuyến kh&iacute;ch sự t&ocirc;n trọng c&aacute;c quyền con người v&agrave; c&aacute;c quyền tự do cơ bản cho tất cả mọi người kh&ocirc;ng ph&acirc;n biệt chủng tộc, giới t&iacute;nh, ng&ocirc;n ngữ hoặc t&ocirc;n gi&aacute;o&rdquo; [15, tr.370].</p> <p style="text-align: justify;">Tuy&ecirc;n ng&ocirc;n thế giới về quyền con người được th&ocirc;ng qua năm 1948 l&agrave; văn kiện quốc tế ghi nhận c&aacute;c quyền cơ bản của con người: &ldquo;Thừa nhận phẩm gi&aacute; bẩm sinh v&agrave; những quyền b&igrave;nh đẳng bất khả chuyển nhượng của tất cả c&aacute;c phần tử trong đại gia đ&igrave;nh nh&acirc;n loại l&agrave; nền tảng tự do, c&ocirc;ng l&yacute; v&agrave; h&ograve;a b&igrave;nh thế giới&rdquo; [15, tr.375].</p> <p style="text-align: justify;">Ngo&agrave;i ra, C&ocirc;ng ước quốc tế về c&aacute;c quyền d&acirc;n sự v&agrave; ch&iacute;nh trị, quyền kinh tế văn h&oacute;a v&agrave; x&atilde; hội được Đại hội đồng Li&ecirc;n hợp quốc th&ocirc;ng qua ng&agrave;y 16-12-1966, tại Điều 1 ghi nhận: &ldquo;Mọi d&acirc;n tộc đều c&oacute; quyền tự quyết. Xuất ph&aacute;t từ quyền đ&oacute;, c&aacute;c d&acirc;n tộc tự do quyết định thể chế ch&iacute;nh trị của m&igrave;nh v&agrave; tự do ph&aacute;t triển kinh tế, x&atilde; hội v&agrave; văn h&oacute;a&rdquo; [15, tr.383].</p> <p style="text-align: justify;"><strong><em>Trường ph&aacute;i ph&aacute;p luật thực định (legal right)</em></strong> về quyền con người, ra đời v&agrave;o đầu thế kỷ XIX được xem như l&agrave; sự phủ nhận l&yacute; thuyết ph&aacute;p quyền tự nhi&ecirc;n. Những đại biểu theo trường ph&aacute;i n&agrave;y như E. Burke (1729-1797), J. Bentham (1748-1832) cho rằng quyền con người kh&ocirc;ng phải mang yếu tố bẩm sinh, vốn c&oacute; m&agrave; do Nh&agrave; nước quy định trong c&aacute;c văn bản ph&aacute;p luật. E. Burke, trong t&aacute;c phẩm <em>Suy nghĩ về c&aacute;ch mạng Ph&aacute;p </em>(1770) v&agrave; J. Bentham, trong t&aacute;c phẩm <em>Ph&ecirc; ph&aacute;n học thuyết về c&aacute;c quyền tự nhi&ecirc;n, kh&ocirc;ng thể chuyển nhượng</em> (1843) c&ugrave;ng đưa ra quan điểm rằng: &ldquo;&Yacute; tưởng về c&aacute;c quyền tự nhi&ecirc;n l&agrave; v&ocirc; nghĩa (nonsense upon stilts), v&agrave; chẳng c&oacute; quyền n&agrave;o lại kh&ocirc;ng thể chuyển nhượng được (inalienable)&rdquo; [8, tr.45].</p> <p style="text-align: justify;">Trường ph&aacute;i ph&aacute;p luật thực định cho rằng, phạm vi v&agrave; nội dung c&aacute;c quyền con người phụ thuộc v&agrave;o &yacute; ch&iacute; của Nh&agrave; nước v&agrave; lu&ocirc;n bị giới hạn bởi chế độ ch&iacute;nh trị, kinh tế - x&atilde; hội, phong tục, tập qu&aacute;n, truyền thống của mỗi quốc gia d&acirc;n tộc. Quan điểm, c&aacute;ch tiếp cận n&agrave;y cũng c&oacute; những &yacute; nghĩa nhất định v&igrave; nếu chỉ dựa v&agrave;o thuyết ph&aacute;p quyền tự nhi&ecirc;n th&igrave; quyền con người chỉ bao gồm những gi&aacute; trị m&agrave; con người nhận thức được, để biến c&aacute;c quyền đ&oacute; th&agrave;nh hiện thực lại phải ph&aacute;p luật h&oacute;a. C&oacute; nghĩa l&agrave; quyền con người phải được Nh&agrave; nước hay c&aacute;c tổ chức quốc tế ghi nhận trong c&aacute;c văn kiện ch&iacute;nh trị - ph&aacute;p l&yacute;.</p> <p style="text-align: justify;">Ng&agrave;y nay, khi đưa ra c&aacute;ch tiếp cận về quyền con người, c&aacute;c nh&agrave; nghi&ecirc;n cứu đều chung nhận định coi quyền con người l&agrave; thuộc t&iacute;nh tự nhi&ecirc;n v&agrave; được ghi nhận trong c&aacute;c văn bản ph&aacute;p luật quốc tế, quốc gia. Văn ph&ograve;ng Cao ủy Li&ecirc;n hợp quốc về nh&acirc;n quyền (OHCRH) quan niệm rằng: &ldquo;Quyền con người l&agrave; c&aacute;c quyền vốn c&oacute; d&agrave;nh cho tất cả mọi người, kh&ocirc;ng ph&acirc;n biệt quốc tịch, nơi cư tr&uacute;, giới t&iacute;nh, nguồn gốc quốc gia hay d&acirc;n tộc, m&agrave;u da, t&ocirc;n gi&aacute;o, ng&ocirc;n ngữ hay t&igrave;nh trạng n&agrave;o kh&aacute;c. Mọi người đều b&igrave;nh đẳng trong việc hưởng quyền con người m&agrave; kh&ocirc;ng c&oacute; sự ph&acirc;n biệt đối xử. Quyền con người thường được thể hiện v&agrave; bảo đảm bằng c&aacute;c quy định của ph&aacute;p luật, dưới c&aacute;c h&igrave;nh thức điều ước quốc tế, tập qu&aacute;n quốc tế, nguy&ecirc;n tắc ph&aacute;p luật chung v&agrave; c&aacute;c nguồn kh&aacute;c của luật quốc tế&rdquo; [26]. Quan niệm n&agrave;y c&oacute; gi&aacute; trị nh&acirc;n văn, nh&acirc;n đạo, v&igrave; con người, l&agrave; cơ sở đấu tranh chống lại những biểu hiện vi phạm quyền con người ở một số quốc gia tr&ecirc;n thế giới.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Trường ph&aacute;i Trực gi&aacute;c v&agrave; đồng thuận (Intuition and consensus) </strong>của Donnelly, Jack Donnelly, trong cuốn s&aacute;ch của m&igrave;nh <em>Universal Human Rights in Theory and Practice</em> - Nh&acirc;n quyền phổ qu&aacute;t trong l&yacute; thuyết v&agrave; thực h&agrave;nh (2003), bảo vệ quan điểm m&agrave; &ocirc;ng cho l&agrave; chủ nghĩa tương đối văn h&oacute;a yếu, vốn k&eacute;o theo chủ nghĩa phổ qu&aacute;t mạnh mẽ.</p> <p style="text-align: justify;">Chủ nghĩa văn h&oacute;a tương đối yếu cho rằng c&aacute;c quyền con người c&oacute; thể &aacute;p dụng được tr&ecirc;n to&agrave;n cầu nhưng cho ph&eacute;p rằng &ldquo;t&iacute;nh tương đối của bản chất con người, c&aacute;c cộng đồng v&agrave; c&aacute;c quy tắc sẽ kiểm tra sự th&aacute;i qu&aacute; tiềm t&agrave;ng của chủ nghĩa phổ qu&aacute;t&rdquo;. Chủ nghĩa tương đối văn h&oacute;a mạnh cho rằng văn h&oacute;a l&agrave; nguồn gốc ch&iacute;nh cho gi&aacute; trị ph&aacute;p l&yacute; của một quyền hoặc quy tắc, v&agrave; &ldquo;tại mức cực đoan nhất, chủ nghĩa tương đối văn h&oacute;a mạnh chấp nhận một số quyền cơ bản với ứng dụng hầu như phổ biến nhưng chỉ cho ph&eacute;p một loạt c&aacute;c biến thể m&agrave; hai bộ quyền ho&agrave;n to&agrave;n ch&iacute;nh đ&aacute;ng n&agrave;y chỉ c&oacute; thể được tr&ugrave;ng lặp một ch&uacute;t&rdquo;. Những lập luận của Donnelly chứa đựng những điều th&uacute; rất th&uacute; vị, nhưng c&oacute; hai điểm c&oacute; vấn đề.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ nhất,</em> trực gi&aacute;c ủng hộ nh&acirc;n quyền chỉ ra r&otilde; nhất rằng c&oacute; thể l&agrave; một c&aacute;i g&igrave; đ&oacute; nằm dưới những quyền đ&oacute;, theo một nghĩa n&agrave;o đ&oacute;, mang t&iacute;nh phổ qu&aacute;t. Nhưng nếu điều n&agrave;y l&agrave; như vậy th&igrave; n&oacute; c&oacute; thể vượt ra ngo&agrave;i trực gi&aacute;c v&agrave; đưa ra c&aacute;c l&yacute; do cho việc t&ocirc;n trọng quyền con người.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ hai,</em> thực tế l&agrave; c&aacute;c quốc gia đ&atilde; k&yacute; th&ocirc;ng qua c&aacute;c c&ocirc;ng ước nh&acirc;n quyền kh&ocirc;ng đ&ograve;i hỏi thỏa thuận văn h&oacute;a: nh&acirc;n quyền phải được phần lớn d&acirc;n số c&aacute;c quốc gia c&ocirc;ng nhận l&agrave; hợp lệ, chứ kh&ocirc;ng chỉ bởi những người l&atilde;nh đạo.</p> <p style="text-align: justify;"><strong><em>L&yacute; thuyết nh&acirc;n quyền theo Thuyết hợp đồng (contract theory) </em></strong>của Rawls, John Rawls đưa ra lời biện hộ mang t&iacute;nh triết học đối với Thuyết hợp đồng quốc tế n&agrave;y trong cuốn s&aacute;ch của m&igrave;nh <em>The Law of Peoples - Luật của c&aacute;c d&acirc;n tộc</em> (1999). Mục đ&iacute;ch cơ bản của cuốn s&aacute;ch đ&oacute; l&agrave; ph&aacute;c thảo ch&iacute;nh s&aacute;ch đối ngoại c&ocirc;ng bằng của một x&atilde; hội tự do: khi n&agrave;o th&igrave; can thiệp v&agrave;o c&aacute;c vấn đề của quốc gia th&igrave; hợp l&yacute;? V&agrave; c&aacute;c x&atilde; hội tự do c&oacute; những nhiệm vụ g&igrave; đối với c&aacute;c x&atilde; hội kh&ocirc;ng tự do?</p> <p style="text-align: justify;">Mặc d&ugrave; mục ti&ecirc;u đ&oacute; kh&aacute; hẹp, nhưng trong khu&ocirc;n khổ cuốn s&aacute;ch, Rawls tr&igrave;nh b&agrave;y một lập luận nhằm chứng tỏ rằng c&aacute;c x&atilde; hội phi tự do, phi phương T&acirc;y vẫn c&oacute; thể t&ocirc;n trọng quyền con người. Mặc d&ugrave; &ocirc;ng kh&ocirc;ng sử dụng những thuật ngữ với sự ch&iacute;nh x&aacute;c nhưng Rawls ph&acirc;n biệt giữa bốn loại x&atilde; hội hoặc &ldquo;con người&rdquo;:</p> <p style="text-align: justify;">(a) x&atilde; hội tự do, chẳng hạn như những quy định (phần lớn) t&ocirc;n trọng c&aacute;c c&ocirc;ng ước nh&acirc;n quyền cũng như quy ước về chiến tranh;</p> <p style="text-align: justify;">(b) c&aacute;c x&atilde; hội phi tự do tốt, trong đ&oacute; c&oacute; thể c&oacute; một số c&aacute;c biến thể, nhưng loại m&agrave; Rawls thảo luận sở hữu &ldquo;hệ thống ph&acirc;n cấp tham vấn tốt&rdquo; (hay được gọi &ldquo;x&atilde; hội tử tế&rdquo;);</p> <p style="text-align: justify;">(c) c&aacute;c quốc gia ngo&agrave;i v&ograve;ng ph&aacute;p luật - c&aacute;c quốc gia vi phạm luật ph&aacute;p của c&aacute;c d&acirc;n tộc, (v&iacute; dụ tiến h&agrave;nh c&aacute;c cuộc chiến tranh x&acirc;m lược hoặc tham gia v&agrave;o c&aacute;c vi phạm nghi&ecirc;m trọng đối với nh&acirc;n quyền);</p> <p style="text-align: justify;">(d) c&aacute;c x&atilde; hội c&oacute; g&aacute;nh nặng, nơi điều kiện kinh tế x&atilde; hội k&eacute;m khiến việc t&ocirc;n trọng luật ph&aacute;p quốc tế trở n&ecirc;n kh&oacute; khăn.</p> <p style="text-align: justify;"><strong><em>Trường ph&aacute;i Sự đ&ograve;i hỏi hợp l&yacute; (Reasonable claim) </em></strong>của Habermas, J&uuml;rgen Habermas đưa ra tuy&ecirc;n bố hay nhất thời đương đại về sự đ&ograve;i hỏi hợp l&yacute;. H&agrave;m &yacute; trong lập luận của Habermas l&agrave; c&aacute;c quyền con người phổ qu&aacute;t, tr&aacute;i với l&yacute; thuyết của Rawls, dựa tr&ecirc;n quyền tự chủ của con người, nhưng quyền tự chủ của con người tự n&oacute; lại c&oacute; một chiều k&iacute;ch tập thể, phải t&iacute;nh đến c&aacute;c diễn giải văn h&oacute;a về quyền con người. T&iacute;nh ph&aacute;p l&yacute; l&agrave; trọng t&acirc;m của việc thực hiện quyền con người v&agrave; l&yacute; thuyết về luật của Habermas c&oacute; một số điểm: luật kh&ocirc;ng thể giảm bớt sự khẳng định của &yacute; ch&iacute; - con người kh&ocirc;ng chỉ đơn giản l&agrave; chủ thể của luật - m&agrave; việc h&igrave;nh th&agrave;nh luật l&agrave; một qu&aacute; tr&igrave;nh kh&ocirc;ng mạch lạc. Việc thực thi quyền con người một c&aacute;ch hợp ph&aacute;p chắc chắn sẽ li&ecirc;n quan đến &ldquo;diễn giải mang t&iacute;nh địa phương&rdquo; - v&iacute; dụ, c&aacute;c x&atilde; hội Hồi gi&aacute;o sẽ diễn giải nh&acirc;n quyền kh&aacute;c với c&aacute;c x&atilde; hội phương T&acirc;y - nhưng con người được r&agrave;ng buộc với nhau th&ocirc;ng qua diễn ng&ocirc;n, v&agrave; diễn ng&ocirc;n bao h&agrave;m quan niệm về t&aacute;c nh&acirc;n con người l&agrave; chủ thể tự trị.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">Ở Việt Nam, xuy&ecirc;n suốt chiều d&agrave;i lịch sử h&agrave;ng ngh&igrave;n năm dựng nước v&agrave; giữ nước, d&acirc;n tộc ta đ&atilde; đấu tranh ki&ecirc;n cường, bền bỉ v&agrave; sẵn s&agrave;ng hy sinh xương m&aacute;u để gi&agrave;nh v&agrave; giữ vững c&aacute;c quyền tự do cơ bản của con người, nhất l&agrave; quyền độc lập v&agrave; quyền tự quyết của d&acirc;n tộc, quyền được sống trong h&ograve;a b&igrave;nh, tự do, ấm no, hạnh ph&uacute;c cho mỗi người d&acirc;n. Một số l&yacute; thuyết về nh&acirc;n quyền được đề cập đến trong c&aacute;c ấn phẩm khoa học, thể hiện qua những quan niệm:</p> <p style="text-align: justify;">Chủ tịch Hồ Ch&iacute; Minh với Tuy&ecirc;n ng&ocirc;n Độc lập bằng những luận đề hiển nhi&ecirc;n, được cộng đồng quốc tế thừa nhận rộng r&atilde;i: &ldquo;Tất cả mọi người đều sinh ra b&igrave;nh đẳng. Tạo h&oacute;a cho họ những quyền kh&ocirc;ng ai c&oacute; thể x&acirc;m phạm được, trong những quyền ấy, c&oacute; quyền sống, quyền tự do v&agrave; quyền mưu cầu hạnh ph&uacute;c&rdquo; - Tuy&ecirc;n ng&ocirc;n Độc lập năm 1776 của nước Mỹ. Suy rộng ra, c&acirc;u ấy c&oacute; nghĩa l&agrave;: Tất cả c&aacute;c d&acirc;n tộc tr&ecirc;n thế giới đều sinh ra b&igrave;nh đẳng; d&acirc;n tộc n&agrave;o cũng c&oacute; quyền sống, quyền sung sướng v&agrave; quyền tự do. Bản Tuy&ecirc;n ng&ocirc;n Nh&acirc;n quyền v&agrave; D&acirc;n quyền của c&aacute;ch mạng Ph&aacute;p năm 1791 cũng n&oacute;i: Người ta sinh ra tự do v&agrave; b&igrave;nh đẳng về quyền lợi, v&agrave; phải lu&ocirc;n lu&ocirc;n được tự do v&agrave; b&igrave;nh đẳng về quyền lợi. Đ&oacute; l&agrave; những lẽ phải kh&ocirc;ng ai chối c&atilde;i được&rdquo; [13, tr.1]. Chủ tịch Hồ Ch&iacute; Minh bằng quan niệm hết sức đ&uacute;ng đắn về mối quan hệ biện chứng giữa tự do c&aacute; nh&acirc;n v&agrave; tự do của cộng đồng, giữa giải ph&oacute;ng con người v&agrave; giải ph&oacute;ng x&atilde; hội, khẳng định rằng, muốn giải ph&oacute;ng to&agrave;n bộ những lực lượng x&atilde; hội, muốn cho x&atilde; hội ph&aacute;t triển, th&igrave; trước hết phải giải ph&oacute;ng to&agrave;n diện c&aacute; nh&acirc;n, tạo ra những tiền đề cho việc ph&aacute;t huy cao độ khả năng tiềm t&agrave;ng trong mỗi c&aacute; nh&acirc;n.</p> <p style="text-align: justify;">Ngo&agrave;i ra c&ograve;n c&oacute; quan niệm, quyền con người l&agrave; &ldquo;những nhu cầu, lợi &iacute;ch tự nhi&ecirc;n, vốn c&oacute; v&agrave; kh&aacute;ch quan của con người được ghi nhận v&agrave; bảo vệ trong ph&aacute;p luật quốc gia v&agrave; c&aacute;c thỏa thuận ph&aacute;p l&yacute; quốc tế&rdquo; [16, tr.42]. Quyền con người l&agrave; &ldquo;những đặc quyền (nh&acirc;n phẩm, nhu cầu, lợi &iacute;ch v&agrave; năng lực vốn c&oacute; của con người) được thừa nhận v&agrave; bảo hộ bằng ph&aacute;p luật quốc tế v&agrave; quốc gia. Quyền con người l&agrave; quyền của tất cả mọi người&rdquo; [3, tr.27]. Hai quan niệm tr&ecirc;n chịu sự ảnh hưởng của trường ph&aacute;i ph&aacute;p quyền tự nhi&ecirc;n, coi quyền con người l&agrave; những nhu cầu, lợi &iacute;ch tự nhi&ecirc;n, hay những đặc quyền vốn c&oacute; của con người, c&aacute;ch tiếp nhận n&oacute;i tr&ecirc;n đ&atilde; kết hợp yếu tố tự nhi&ecirc;n v&agrave; yếu tố ph&aacute;p l&yacute;.</p> <p style="text-align: justify;">B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, c&ograve;n một c&aacute;ch tiếp cận kh&aacute;c về quyền con người ở nước ta: &ldquo;Quyền con người l&agrave; khả năng của con người được bảo đảm bằng ph&aacute;p luật (luật quốc gia v&agrave; quốc tế) về sử dụng v&agrave; chi phối c&aacute;c ph&uacute;c lợi x&atilde; hội, c&aacute;c gi&aacute; trị vật chất, văn h&oacute;a v&agrave; tinh thần, sử dụng quyền tự do trong x&atilde; hội trong phạm vi luật định v&agrave; quyền quyết định c&aacute;c hoạt động của m&igrave;nh v&agrave; của người kh&aacute;c dựa tr&ecirc;n cơ sở ph&aacute;p luật&rdquo; [24, tr.34]. Quan niệm n&agrave;y xem x&eacute;t quyền con người dưới g&oacute;c độ luật học, thực chất chịu ảnh hưởng của trường ph&aacute;i ph&aacute;p luật thực định, coi quyền con người l&agrave; những g&igrave; được ghi nhận bằng c&aacute;c thể chế ph&aacute;p luật quốc tế v&agrave; quốc gia.</p> <p style="text-align: justify;"><em>T&oacute;m lại,</em> d&ugrave; c&oacute; c&aacute;ch tiếp cận kh&aacute;c nhau trong c&aacute;c định nghĩa về quyền con người, nhưng c&aacute;c nh&agrave; nghi&ecirc;n cứu đều gặp nhau ở c&aacute;c điểm căn bản sau:</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ nhất,</em> coi quyền con người l&agrave; những quyền (gi&aacute; trị) tự nhi&ecirc;n vốn c&oacute;, gắn với c&aacute; nh&acirc;n mỗi con người. Quyền con người l&agrave; phạm tr&ugrave; tư tưởng, nhận thức về quyền con người l&agrave; gi&aacute; trị tự nhi&ecirc;n thuộc về con người.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ hai,</em> quyền con người được ghi nhận bởi c&aacute;c văn bản ph&aacute;p l&yacute; (ph&aacute;p luật quốc gia v&agrave; quốc tế). Quyền con người được ghi nhận trong c&aacute;c văn bản ph&aacute;p luật l&agrave; gi&aacute; trị hiện thực đ&atilde; được c&aacute;c thiết chế quốc tế v&agrave; Nh&agrave; nước c&ocirc;ng nhận.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ ba,</em> quyền con người l&agrave; quyền của tất cả mọi c&aacute; nh&acirc;n đều được hưởng b&igrave;nh đẳng, kh&ocirc;ng lệ thuộc v&agrave;o độ tuổi, giới t&iacute;nh, th&agrave;nh phần giai cấp, d&acirc;n tộc, quốc tịch, t&ocirc;n gi&aacute;o, m&agrave;u da.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ tư,</em> quyền con người l&agrave; một kh&aacute;i niệm rộng, trong đ&oacute; chứa đựng nhiều quyền cụ thể, mỗi quyền l&agrave; yếu tố cấu th&agrave;nh v&agrave; l&agrave; bộ phận của quyền con người.</p> <p style="text-align: justify;">C&oacute; thể nhận thấy rằng, quyền con người l&agrave; hiện tượng phức tạp, đa diện, do đ&oacute; chưa một kh&aacute;i niệm n&agrave;o về quyền con người ho&agrave;n thiện, c&oacute; thể phản &aacute;nh được đầy đủ nội dung, mọi kh&iacute;a cạnh của vấn đề. Do đ&oacute;, khi t&igrave;m hiểu về quyền con người cần xem x&eacute;t dưới nhiều g&oacute;c độ, phương diện kh&aacute;c nhau: triết học, ch&iacute;nh trị học, kinh tế, luật học v&agrave; x&atilde; hội học.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Những ti&ecirc;u chuẩn nh&acirc;n quyền quốc tế </strong></p> <p style="text-align: justify;">Trong khoa học ch&iacute;nh trị, ng&agrave;y nay, nh&acirc;n quyền được thừa nhận tr&ecirc;n phạm vi to&agrave;n cầu, dưới đ&acirc;y l&agrave; một số quyền được tr&iacute;ch từ <em>Hiến chương Li&ecirc;n hợp quốc 1945</em>:</p> <p style="text-align: justify;">Lời n&oacute;i đầu: &ldquo;khẳng định sự tin tưởng v&agrave;o những quyền cơ bản của con người, v&agrave;o nh&acirc;n phẩm v&agrave; gi&aacute; trị của con người, v&agrave;o quyền b&igrave;nh đẳng giữa nam v&agrave; nữ v&agrave; giữa c&aacute;c quốc gia lớn b&eacute;&rdquo; [15, tr.369].</p> <p style="text-align: justify;">Điều 13. Khoản b. &ldquo;tăng cường sự hợp t&aacute;c quốc tế trong c&aacute;c lĩnh vực kinh tế, x&atilde; hội, văn h&oacute;a, gi&aacute;o dục, &yacute; tế v&agrave; hỗ trợ việc thực hiện c&aacute;c quyền của con người v&agrave; tự do cơ bản đối với mọi người kh&ocirc;ng ph&acirc;n biệt chủng tộc, giới t&iacute;nh, ng&ocirc;n ngữ v&agrave; t&ocirc;n gi&aacute;o&rdquo; [15, tr.371].</p> <p style="text-align: justify;">Hoặc <em>Tuy&ecirc;n ng&ocirc;n To&agrave;n thế giới về nh&acirc;n quyền của Li&ecirc;n hợp quốc về Nh&acirc;n quyền</em> (the Universal Declaration of Human Rights) năm 1948 (UNHR):</p> <ul> <li style="text-align: justify;">Mọi người đều c&oacute; quyền sống, quyền tự do v&agrave; an to&agrave;n c&aacute; nh&acirc;n (điều 3);</li> <li style="text-align: justify;">Kh&ocirc;ng ai bị tra tấn hay bị đối xử, xử phạt một c&aacute;ch t&agrave;n bạo, v&ocirc; nh&acirc;n đạo hoặc hạ thấp nh&acirc;n phẩm (điều 5);</li> <li style="text-align: justify;">Mọi người đều b&igrave;nh đẳng trước ph&aacute;p luật v&agrave; được ph&aacute;p luật bảo vệ một c&aacute;ch b&igrave;nh đẳng m&agrave; kh&ocirc;ng c&oacute; bất kỳ sự ph&acirc;n biệt n&agrave;o (điều 7);</li> <li style="text-align: justify;">Mọi người đều c&oacute; quyền được c&aacute;c t&ograve;a &aacute;n quốc gia c&oacute; thẩm quyền bảo vệ bằng c&aacute;c biện ph&aacute;p hữu hiệu để chống lại những h&agrave;nh vi vi phạm c&aacute;c quyền cơ bản của họ m&agrave; đ&atilde; được hiến ph&aacute;p hay ph&aacute;p luật quy định (điều 8);</li> <li style="text-align: justify;">Kh&ocirc;ng ai bị bắt, giam giữ hay lưu đ&agrave;y một c&aacute;ch t&ugrave;y tiện (điều 9);</li> <li style="text-align: justify;">Mọi người đều b&igrave;nh đẳng về quyền được x&eacute;t xử c&ocirc;ng bằng v&agrave; c&ocirc;ng khai bởi một t&ograve;a &aacute;n độc lập v&agrave; kh&aacute;ch quan để x&aacute;c định c&aacute;c quyền v&agrave; nghĩa vụ của họ, cũng như về bất cứ sự buộc tội n&agrave;o đối với họ (điều 10);</li> <li style="text-align: justify;">Mọi người đều c&oacute; quyền tự do đi lại v&agrave; tự do cư tr&uacute; trong phạm vi l&atilde;nh thổ quốc gia (điều 13);</li> <li style="text-align: justify;">Mọi người đều c&oacute; quyền t&igrave;m kiếm v&agrave; được l&aacute;nh nạn ở nước kh&aacute;c khi bị ngược đ&atilde;i (điều 14);</li> <li style="text-align: justify;">Mọi người đều c&oacute; quyền tự do tư tưởng, t&iacute;n ngưỡng v&agrave; t&ocirc;n gi&aacute;o (điều 18);</li> <li style="text-align: justify;">Với tư c&aacute;ch l&agrave; một th&agrave;nh vi&ecirc;n trong x&atilde; hội, mọi người đều được hưởng an sinh x&atilde; hội cũng như được hưởng c&aacute;c quyền kinh tế, x&atilde; hội văn h&oacute;a (điều 22);</li> <li style="text-align: justify;">Mọi người đều c&oacute; quyền l&agrave;m việc, quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp, được hưởng những điều kiện l&agrave;m việc c&ocirc;ng bằng, thuận lợi v&agrave; được bảo vệ chống lại nạn thất nghiệp (điều 23);</li> <li style="text-align: justify;">Mọi người đều c&oacute; quyền được hưởng một trật tự x&atilde; hội quốc tế m&agrave; trong đ&oacute; c&aacute;c quyền tự do cơ bản n&ecirc;u trong bản tuy&ecirc;n ng&ocirc;n n&agrave;y được thực hiện một c&aacute;ch đầy đủ (điều 28) [15, tr.381].</li> </ul> <p style="text-align: justify;">B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, quyền con người c&ograve;n được thể hiện qua c&aacute;c điều ước, trong đ&oacute; c&oacute; <em>C&ocirc;ng ước Quốc tế về c&aacute;c quyền d&acirc;n sự v&agrave; ch&iacute;nh trị</em> (ICCPR) v&agrave; <em>C&ocirc;ng ước Quốc tế về c&aacute;c quyền kinh tế x&atilde; hội v&agrave; văn h&oacute;a</em> (ICESCR). C&aacute;c quyền được đề cập đến trong hai c&ocirc;ng ước được nh&oacute;m lại th&agrave;nh năm loại sau:</p> <p style="text-align: justify;">- Quyền của mỗi người: được sống tự do v&agrave; an to&agrave;n; tự do đi lại; sở hữu ri&ecirc;ng; tự do tư tưởng, t&iacute;n ngưỡng, v&agrave; t&ocirc;n gi&aacute;o, bao gồm tự do giảng dạy v&agrave; thực h&agrave;nh t&ocirc;n gi&aacute;o ở nơi c&ocirc;ng cộng v&agrave; ri&ecirc;ng tư; kh&ocirc;ng được chiếm hữu n&ocirc; lệ, tra tấn v&agrave; trừng phạt t&agrave;n bạo hoặc h&egrave;n hạ.</p> <p style="text-align: justify;">- C&aacute;c quyền đi c&ugrave;ng với chế độ ph&aacute;p quyền: được thừa nhận v&agrave; bảo vệ b&igrave;nh đẳng trước ph&aacute;p luật; được bảo vệ ph&aacute;p l&yacute; hiệu quả trước sự x&acirc;m phạm c&aacute;c quyền hợp ph&aacute;p; c&oacute; t&ograve;a &aacute;n v&agrave; x&eacute;t xử c&ocirc;ng bằng; được suy luận v&ocirc; tội; v&agrave; ngăn cấm việc bắt giữ t&ugrave;y tiện.</p> <p style="text-align: justify;">- Quyền ch&iacute;nh trị: tự do ng&ocirc;n luận, tổ chức, v&agrave; lập hội; quyền tham gia v&agrave;o ch&iacute;nh quyền; v&agrave; được bầu chọn thực sự v&agrave; định kỳ bởi bầu cử c&ocirc;ng bằng v&agrave; phổ th&ocirc;ng.</p> <p style="text-align: justify;">- Quyền kinh tế v&agrave; x&atilde; hội: sống với điều kiện ti&ecirc;u chuẩn th&iacute;ch hợp; tự do lựa chọn c&ocirc;ng việc; được bảo vệ trước sự thất nghiệp; &ldquo;được điều chỉnh v&agrave; trả c&ocirc;ng thỏa đ&aacute;ng&rdquo;; quyền tham gia tổ chức c&ocirc;ng đo&agrave;n; c&oacute; giới hạn giờ lao động hợp l&yacute;; miễn ph&iacute; gi&aacute;o dục cơ sở; an ninh x&atilde; hội; v&agrave; quyền c&oacute; ti&ecirc;u chuẩn cao nhất về thể chất v&agrave; tinh thần.</p> <p style="text-align: justify;">- Quyền cộng đồng: quyền tự quyết định v&agrave; bảo vệ văn h&oacute;a thiểu số [6, tr.529 -530].</p> <p style="text-align: justify;">C&ocirc;ng ước quốc tế về c&aacute;c quyền d&acirc;n sự v&agrave; ch&iacute;nh trị (International Convenant on Civil and Political Rights, viết tắt ICCPR), được Đại hội đồng Li&ecirc;n hợp quốc th&ocirc;ng qua năm 1966), l&agrave; điều ước quốc tế quan trọng nhất để bảo vệ v&agrave; th&uacute;c đẩy c&aacute;c quyền d&acirc;n sự v&agrave; ch&iacute;nh trị của mỗi c&aacute; nh&acirc;n trong cộng đồng nh&acirc;n loại. C&ocirc;ng ước n&agrave;y, c&ugrave;ng với <em>Tuy&ecirc;n ng&ocirc;n to&agrave;n thế giới về nh&acirc;n quyền </em>(1948, viết tắt l&agrave; UDHR) v&agrave; <em>C&ocirc;ng ước quốc tế về c&aacute;c quyền kinh tế, x&atilde; hội v&agrave; văn h&oacute;a</em> (1966, viết tắt l&agrave; ICESCR) hợp th&agrave;nh bộ luật nh&acirc;n quyền quốc tế, được nhiều quốc gia tự nguyện tham gia. Việt Nam gia nhập ICCPR v&agrave; ICESCR c&ugrave;ng v&agrave;o ng&agrave;y 24/9/1982. ICCPR c&oacute; hiệu lực đối với Việt Nam ng&agrave;y 24/12/1982.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Chủ trương, đường lối v&agrave; ph&aacute;p luật Việt Nam</strong></p> <p style="text-align: justify;">Lịch sử dựng nước v&agrave; giữ nước của nh&acirc;n d&acirc;n Việt Nam lu&ocirc;n gắn liền với cuộc đấu tranh bảo vệ quyền d&acirc;n tộc tự quyết, quyền con người. Quan điểm, đường lối nhất qu&aacute;n, xuy&ecirc;n suốt của Đảng v&agrave; Nh&agrave; nước Việt Nam về quyền con người l&agrave;: giải ph&oacute;ng con người khỏi &aacute;p bức bất c&ocirc;ng, đem lại tự do, ấm no, hạnh ph&uacute;c cho con người, t&ocirc;n trọng v&agrave; bảo vệ quyền con người, thể hiện:</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ nhất,</em> quyền con người l&agrave; gi&aacute; trị chung của nh&acirc;n loại, con người sinh ra vốn đ&atilde; c&oacute; quyền: quyền sống, quyền d&acirc;n chủ, quyền mưu cầu hạnh ph&uacute;c v&agrave; quyền được ph&aacute;t triển, được tồn tại dưới dạng những nhu cầu, lợi &iacute;ch v&agrave; năng lực. Những nhu cầu, lợi &iacute;ch v&agrave; năng lực n&oacute;i tr&ecirc;n chỉ trở th&agrave;nh quyền khi được nh&agrave; nước bảo hộ bằng ph&aacute;p luật.</p> <p style="text-align: justify;">Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định quyền con người l&agrave; gi&aacute; trị chung của nh&acirc;n loại: &ldquo;Quyền con người l&agrave; th&agrave;nh quả cuộc đấu tranh l&acirc;u d&agrave;i qua c&aacute;c thời đại của nh&acirc;n d&acirc;n lao động v&agrave; c&aacute;c d&acirc;n tộc bị &aacute;p bức tr&ecirc;n thế giới v&agrave; cũng l&agrave; th&agrave;nh quả đấu tranh của lo&agrave;i người l&agrave;m chủ thi&ecirc;n nhi&ecirc;n, qua đ&oacute;, quyền con người trở th&agrave;nh gi&aacute; trị chung của nh&acirc;n loại&rdquo; [5].</p> <p style="text-align: justify;">Nội h&agrave;m quyền con người lu&ocirc;n được ph&aacute;t triển v&agrave; bổ sung bằng những gi&aacute; trị mới theo tiến tr&igrave;nh ph&aacute;t triển của lịch sử lo&agrave;i người. Trong điều kiện hiện nay, quyền bao gồm cả quyền ph&aacute;t triển của mỗi c&aacute; nh&acirc;n, mỗi d&acirc;n tộc, quyền được sống trong m&ocirc;i trường l&agrave;nh mạnh, được sống trong h&ograve;a b&igrave;nh, an ninh. Đảng kh&ocirc;ng t&aacute;ch rời việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam bằng Nh&agrave; nước v&agrave; hệ thống ph&aacute;p luật với việc đảm bảo những gi&aacute; trị về quyền con người đ&atilde; được ph&aacute;p luật quốc tế quy định: &ldquo;Chăm lo cho con người, bảo vệ quyền v&agrave; lợi &iacute;ch hợp ph&aacute;p của mọi người; t&ocirc;n trọng v&agrave; lợi &iacute;ch hợp ph&aacute;p của mọi người; t&ocirc;n trọng v&agrave; thực hiện c&aacute;c điều ước quốc tế về quyền con người m&agrave; Việt Nam đ&atilde; k&yacute; kết hoặc tham gia&rdquo; [10, tr.134].</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ hai,</em> quyền con người thống nhất với quyền d&acirc;n tộc cơ bản, sự nghiệp giải ph&oacute;ng con người gắn liền với sự nghiệp giải ph&oacute;ng d&acirc;n tộc, giải ph&oacute;ng giai cấp, giải ph&oacute;ng con người.</p> <p style="text-align: justify;">Đảm bảo quyền độc lập d&acirc;n tộc l&agrave; cơ sở cho việc thực hiện quyền con người. Do đ&oacute;, để d&agrave;nh quyền cho mỗi con người trước hết phải gi&agrave;nh quyền tự do cho cả d&acirc;n tộc: &ldquo;Trong l&uacute;c n&agrave;y quyền của bộ phận, của giai cấp phải đặt dưới sự sinh tử tồn vong của quốc gia, d&acirc;n tộc. Trong l&uacute;c n&agrave;y nếu kh&ocirc;ng giải quyết được vấn đề d&acirc;n tộc giải ph&oacute;ng, kh&ocirc;ng đ&ograve;i được độc lập, tự do cho to&agrave;n thể d&acirc;n tộc th&igrave; chẳng những to&agrave;n thể quốc gia d&acirc;n tộc c&ograve;n chịu m&atilde;i kiếp ngựa tr&acirc;u, m&agrave; quyền lợi của bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng kh&ocirc;ng đ&ograve;i lại được&rdquo; [17, tr.165]. B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, trong tư tưởng Hồ Ch&iacute; Minh khi nước nh&agrave; được độc lập cũng thể hiện tư tưởng n&oacute;i tr&ecirc;n: &ldquo;Ng&agrave;y nay, ch&uacute;ng ta đ&atilde; x&acirc;y dựng l&ecirc;n nước Việt Nam D&acirc;n chủ Cộng h&ograve;a. Nhưng nếu nước được độc lập m&agrave; d&acirc;n kh&ocirc;ng được hưởng hạnh ph&uacute;c tự do, th&igrave; độc lập cũng chẳng c&oacute; nghĩa l&yacute; g&igrave;&rdquo; [13, tr.64].</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ ba,</em> trong nhận thức v&agrave; giải quyết c&aacute;c vấn đề cụ thể cần kết hợp t&iacute;nh phổ biến v&agrave; t&iacute;nh đặc th&ugrave; li&ecirc;n quan đến quyền con người.</p> <p style="text-align: justify;">Quyền con người l&agrave; gi&aacute; trị phổ biến của nh&acirc;n loại, bao gồm những quyền v&agrave; nguy&ecirc;n tắc được &aacute;p dụng phổ biến tr&ecirc;n phạm vi to&agrave;n cầu. B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, quyền con người c&ograve;n mang t&iacute;nh đặc th&ugrave; với mỗi quốc gia theo thể chế ch&iacute;nh trị, tr&igrave;nh độ ph&aacute;t triển kinh tế - x&atilde; hội, bản sắc văn h&oacute;a, lịch sử v&agrave; truyền thống. Tuy&ecirc;n bố Vi&ecirc;n v&agrave; Chương tr&igrave;nh h&agrave;nh động 1993 (<em>Được th&ocirc;ng qua tại Hội nghị thế giới về quyền con người lần thứ hai, </em><em>họp tại Vi&ecirc;n ng&agrave;y 25/6/1993</em>) n&ecirc;u r&otilde;: &ldquo;Tất cả c&aacute;c quyền con người đều mang t&iacute;nh phổ cập, kh&ocirc;ng thể chia cắt, phụ thuộc lẫn nhau v&agrave; li&ecirc;n quan đến nhau. Trong khi phải lu&ocirc;n ghi nhớ &yacute; nghĩa của t&iacute;nh đặc th&ugrave; d&acirc;n tộc, khu vực v&agrave; bối cảnh kh&aacute;c nhau về lịch sử, văn h&oacute;a v&agrave; t&ocirc;n gi&aacute;o, c&aacute;c quốc gia kh&ocirc;ng ph&acirc;n biệt hệ thống ch&iacute;nh trị, kinh tế, văn h&oacute;a, c&oacute; nghĩa vụ đề cao v&agrave; bảo vệ tất cả c&aacute;c quyền con người v&agrave; c&aacute;c tự do cơ bản&rdquo; [20, tr.104].</p> <p style="text-align: justify;">Do đ&oacute;, việc thực hiện v&agrave; đảm bảo quyền con người c&oacute; những đặc th&ugrave; ri&ecirc;ng. Quan điểm của Đảng l&agrave;: &ldquo;Nh&agrave; nước tiếp tục ho&agrave;n chỉnh hệ thống ph&aacute;p luật, từng bước thể chế h&oacute;a nội dung c&aacute;c quyền con người ph&ugrave; hợp với điều kiện cụ thể nước ta v&agrave; với c&aacute;c ti&ecirc;u chuẩn tiến bộ về quyền con người đ&atilde; được cộng đồng quốc tế thừa nhận rộng r&atilde;i&rdquo; [5].</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ tư,</em> quyền con người về bản chất kh&ocirc;ng c&oacute; t&iacute;nh giai cấp, nhưng trong x&atilde; hội c&oacute; ph&acirc;n chia giai cấp đối kh&aacute;ng, quyền con người mang bản chất giai cấp.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ năm,</em> mở rộng đối thoại v&agrave; hợp t&aacute;c quốc tế trong lĩnh vực quyền con người. Đảng ta chủ trương mở rộng hợp t&aacute;c với c&aacute;c tổ chức quốc tế về quyền con người tr&ecirc;n cơ sở b&igrave;nh đẳng, t&ocirc;n trọng độc lập, chủ quyền v&agrave; to&agrave;n vẹn l&atilde;nh thổ, kh&ocirc;ng can thiệp nội bộ của nhau, hợp t&aacute;c v&agrave; hiểu biết: &ldquo;Quyền con người l&agrave; vấn đề đang được đặt ra trong c&aacute;c mối quan hệ quốc tế. Cần l&agrave;m tốt c&ocirc;ng t&aacute;c đối ngoại, giữ vững độc lập, chủ quyền của nước ta, sẵn s&agrave;ng thiện ch&iacute; hợp t&aacute;c trong quan hệ quốc tế v&igrave; quyền con người, đồng thời đấu tranh với những &acirc;m mưu lợi dụng vấn đề n&agrave;y để chống ph&aacute; ta&rdquo; [5].</p> <p style="text-align: justify;">C&oacute; thể nhận thấy c&aacute;ch tiếp cận của những nh&agrave; nghi&ecirc;n cứu, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nh&agrave; nước Việt Nam về vấn đề nh&acirc;n quyền cơ bản tr&ugrave;ng với cộng đồng đồng quốc tế. Ch&iacute;nh s&aacute;ch bảo vệ v&agrave; th&uacute;c đẩy quyền con người ở Việt Nam được cụ thể h&oacute;a qua một số nội dung cơ bản sau:</p> <p style="text-align: justify;"><em>Một l&agrave;,</em> khẳng định quyền d&acirc;n tộc tự quyết với tư c&aacute;ch l&agrave; quyền tập thể của quyền con người. C&ocirc;ng ước quốc tế về c&aacute;c quyền d&acirc;n sự, ch&iacute;nh trị x&aacute;c định r&otilde; tất cả c&aacute;c d&acirc;n tộc đều c&oacute; quyền tự quyết, bao gồm: tự do quyết định thể chế ch&iacute;nh trị của m&igrave;nh, tự do ph&aacute;t triển kinh tế - x&atilde; hội, văn h&oacute;a, tự do định đoạt t&agrave;i nguy&ecirc;n thi&ecirc;n nhi&ecirc;n v&agrave; c&oacute; nghĩa vụ t&ocirc;n trọng cam kết quốc tế v&agrave; c&aacute;c nguy&ecirc;n tắc của ph&aacute;p luật quốc tế. Trong Hiến ph&aacute;p năm 2013 của Việt Nam khẳng định: &ldquo;Nước Cộng h&ograve;a x&atilde; hội Chủ nghĩa Việt Nam l&agrave; một nước độc lập, c&oacute; chủ quyền, thống nhất to&agrave;n ven l&atilde;nh thổ, bao gồm đất liền, hải đảo, v&ugrave;ng biển v&agrave; v&ugrave;ng trời&rdquo;. Qu&aacute; tr&igrave;nh đấu tranh gi&agrave;nh quyền d&acirc;n tộc tự quyết ở Việt Nam được thực hiện dưới sự l&atilde;nh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, hướng tới mục ti&ecirc;u x&acirc;y dựng &ldquo;nh&agrave; nước ph&aacute;p quyền x&atilde; hội chủ nghĩa của nh&acirc;n d&acirc;n, do nh&acirc;n d&acirc;n, v&igrave; nh&acirc;n d&acirc;n&rdquo; [4].</p> <p style="text-align: justify;"><em>Hai</em><em> l&agrave;,</em> cải c&aacute;ch hệ thống ph&aacute;p luật ph&ugrave; hợp với Hiến ph&aacute;p 2013, x&acirc;y dựng nh&agrave; nước ph&aacute;p quyền. Hiến ph&aacute;p 2013 được Quốc hội th&ocirc;ng qua ng&agrave;y 28/11/2013, c&oacute; hiệu lực từ 1/1/2014 l&agrave; sự kế thừa ph&aacute;t triển c&aacute;c chế định quyền con người, quyền c&ocirc;ng d&acirc;n, đ&aacute;p ứng những nhu cầu ch&iacute;nh đ&aacute;ng, ng&agrave;y c&agrave;ng ph&aacute;t triển về quyền tự do của nh&acirc;n d&acirc;n, ph&ugrave; hợp với c&aacute;c chuẩn mực quốc tế về quyền con người. Hiến ph&aacute;p 2013 gồm 11 chương, 120 điều trong đ&oacute; d&agrave;nh ri&ecirc;ng chương II với 36 điều chế định trực tiếp v&agrave; quy định r&otilde; r&agrave;ng c&aacute;c quyền con người, quyền v&agrave; nghĩa vụ cơ bản của c&ocirc;ng d&acirc;n. B&ecirc;n cạnh đ&oacute;: &ldquo;Hiến ph&aacute;p 2013 c&ograve;n mở rộng nội h&agrave;m chủ thể quyền, kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; &lsquo;c&ocirc;ng d&acirc;n&rsquo; m&agrave; c&ograve;n l&agrave; &lsquo;mọi người&rsquo;, &lsquo;tổ chức&rsquo; hay nh&oacute;m x&atilde; hội v&agrave; cộng đồng, đặc biệt l&agrave; những nh&oacute;m x&atilde; hội dễ bị tổn thương&rdquo; [1].</p> <p style="text-align: justify;">So với những quy định trước đ&acirc;y, Hiến ph&aacute;p 2013 mở rộng c&aacute;c nội dung về quyền v&agrave; c&oacute; những điều khoản ri&ecirc;ng về quyền con người như: &ldquo;quyền b&igrave;nh đẳng, kh&ocirc;ng bị ph&acirc;n biệt đối xử trước ph&aacute;p luật (Điều 16); kh&ocirc;ng bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục h&igrave;nh hay bất kỳ h&igrave;nh thức đối xử n&agrave;o kh&aacute;c x&acirc;m phạm th&acirc;n thể, sức khỏe, x&uacute;c phạm danh dự, nh&acirc;n phẩm (Khoản 1, Điều 20); quyền bảo vệ đời tư (Điều 21); quyền tiếp cận th&ocirc;ng tin (Điều 25); quyền b&igrave;nh đẳng giới (Điều 26); quyền tham gia quản l&yacute; nh&agrave; nước v&agrave; x&atilde; hội (điều 28); quyền biểu quyết khi Nh&agrave; nước tổ chức trưng cầu &yacute; d&acirc;n (Điều 29); quyền được x&eacute;t xử c&ocirc;ng bằng, c&ocirc;ng khai v&agrave; kh&ocirc;ng bị coi l&agrave; c&oacute; tội cho đến khi được chứng minh theo tr&igrave;nh tự luật định v&agrave; c&oacute; bản &aacute;n kết tội của T&ograve;a &aacute;n (Điều 31); quyền sở hữu t&agrave;i sản tư nh&acirc;n (Điều 32); quyền đảm bảo an sinh x&atilde; hội (Điều 34); quyền c&oacute; việc l&agrave;m (điều 35) [2]. Ngo&agrave;i ra, Hiến ph&aacute;p 2013 c&ograve;n chế định một số quyền mới như: quyền được sống (Điều 19), quyền nghi&ecirc;n cứu khoa học v&agrave; c&ocirc;ng nghệ, s&aacute;ng tạo văn học, nghệ thuật v&agrave; thụ hưởng lợi &iacute;ch từ c&aacute;c hoạt động đ&oacute; (Điều 40), &ldquo;Mọi người c&oacute; quyền hưởng thụ v&agrave; tiếp cận c&aacute;c gi&aacute; trị văn ho&aacute;, tham gia v&agrave;o đời sống văn h&oacute;a, sử dụng c&aacute;c cơ sở văn h&oacute;a&rdquo; (Điều 41), quyền x&aacute;c định d&acirc;n tộc của m&igrave;nh, sử dụng ng&ocirc;n ngữ mẹ đẻ, lựa chọn ng&ocirc;n ngữ giao tiếp (Điều 42), quyền được sống trong m&ocirc;i trường trong l&agrave;nh (Điều 43), quyền c&oacute; nơi ở hợp ph&aacute;p (Điều 22), quyền được hưởng an sinh x&atilde; hội (Điều 34) [1]. C&oacute; thể nhận thấy rằng, Hiến ph&aacute;p 2013 đ&atilde; mở rộng phạm vi bảo vệ đối với quyền con người, quyền c&ocirc;ng d&acirc;n tr&ecirc;n c&aacute;c lĩnh vực d&acirc;n sự ch&iacute;nh trị v&agrave; kinh tế, x&atilde; hội v&agrave; văn h&oacute;a, đ&aacute;p ứng nhu cầu mới về vấn đề quyền con người nảy sinh trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh qu&aacute; tr&igrave;nh c&ocirc;ng nghiệp h&oacute;a, hiện đại h&oacute;a đất nước, tăng cường hội nhập quốc tế.</p> <p style="text-align: justify;">Mặt kh&aacute;c, Hiến ph&aacute;p 2013 cũng ghi nhận nghĩa vụ của Nh&agrave; nước trong vấn đề c&ocirc;ng nhận, t&ocirc;n trọng, bảo vệ v&agrave; bảo đảm quyền con người, quyền c&ocirc;ng d&acirc;n: &ldquo;Nh&agrave; nước bảo đảm v&agrave; ph&aacute;t huy quyền l&agrave;m chủ của Nh&acirc;n d&acirc;n; c&ocirc;ng nh&acirc;̣n, t&ocirc;n trọng, bảo v&ecirc;̣ v&agrave; bảo đảm quyền con người, quyền c&ocirc;ng d&acirc;n&rdquo; (Khoản 1, Điều 3). Đồng thời, Hiến ph&aacute;p 2013 lần đầu ti&ecirc;n quy định nguy&ecirc;n tắc giới hạn quyền: &ldquo;quyền con người, quyền c&ocirc;ng d&acirc;n chỉ c&oacute; thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết v&igrave; l&yacute; do quốc ph&ograve;ng, an ninh quốc gia, trật tự, an to&agrave;n x&atilde; hội, đạo đức x&atilde; hội, sức khỏe của cộng đồng&rdquo; (Khoản 2, Điều 14); &ldquo;Việc thực hiện quyền con người, quyền c&ocirc;ng d&acirc;n kh&ocirc;ng được x&acirc;m phạm lợi &iacute;ch quốc gia, d&acirc;n tộc, quyền v&agrave; lợi &iacute;ch hợp ph&aacute;p của người kh&aacute;c&rdquo; (Khoản 4, Điều 15). Việc hiến định nguy&ecirc;n tắc giới hạn quyền c&oacute; &yacute; nghĩa quan trọng: ngăn chặn khả năng lạm dụng quyền lực nh&agrave; nước để vi phạm nh&acirc;n quyền, th&ocirc;ng qua việc ấn định những điều kiện chặt chẽ với việc giới hạn quyền, ph&ograve;ng ngừa những h&agrave;nh động cực đoan trong việc hưởng thụ c&aacute;c quyền.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Để ph&ugrave; hợp với những quy định của Hiến ph&aacute;p năm 2013 trong giai đoạn từ 2014 -2019, Việt Nam đ&atilde; bổ sung, sửa đổi, ban h&agrave;nh mới 96 văn bản ph&aacute;p luật li&ecirc;n quan đến bảo vệ quyền con người, quyền c&ocirc;ng d&acirc;n, gồm: Luật nh&agrave; ở 2014, Bộ luật h&igrave;nh sự 2015, Bộ luật tố tụng h&igrave;nh sự 2015, Bộ luật d&acirc;n sự 2015, Bộ luật tố tụng d&acirc;n sự 2015, Luật Thi h&agrave;nh tạm giữ, tạm giam năm 2015, Luật Tiếp cận th&ocirc;ng tin năm 2016, Luật T&iacute;n ngưỡng, t&ocirc;n gi&aacute;o năm 2016, Luật B&aacute;o ch&iacute; năm 2016, Luật Trợ gi&uacute;p ph&aacute;p l&yacute; năm 2017, Luật Tr&aacute;ch nhiệm bồi thường của Nh&agrave; nước năm 2017&hellip;</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Tương đồng v&agrave; kh&aacute;c biệt v&agrave; một số giải ph&aacute;p của Việt Nam </strong></p> <p style="text-align: justify;">Tương đồng</p> <p style="text-align: justify;">Trong hợp t&aacute;c quốc tế về quyền con người, xu thế chung vừa hợp t&aacute;c vừa đấu tranh, c&oacute; quan hệ tương t&aacute;c thường xuy&ecirc;n, lợi &iacute;ch đan xen trong xu thế to&agrave;n cầu h&oacute;a, khu vực h&oacute;a. Từng l&agrave; nạn nh&acirc;n của nhiều cuộc chiến tranh x&acirc;m lược trong lịch sử, bị vi phạm nghi&ecirc;m trọng c&aacute;c quyền con người, d&acirc;n tộc Việt Nam nhận thức r&otilde; rằng quyền con người vừa mang t&iacute;nh phổ biến, thể hiện kh&aacute;t vọng chung của nh&acirc;n loại, được ghi nhận trong Hiến chương của Li&ecirc;n hợp quốc, vừa c&oacute; t&iacute;nh đặc th&ugrave; đối với từng x&atilde; hội v&agrave; cộng đồng. Việt Nam cho rằng: &ldquo;trong một thế giới ng&agrave;y c&agrave;ng đa dạng, khi tiếp cận v&agrave; xử l&yacute; vấn đề quyền con người cần kết hợp h&agrave;i h&ograve;a c&aacute;c chuẩn mực, nguy&ecirc;n tắc chung của luật ph&aacute;p quốc tế với những điều kiện đặc th&ugrave; về lịch sử, ch&iacute;nh trị, kinh tế - x&atilde; hội, c&aacute;c gi&aacute; trị văn h&oacute;a, t&ocirc;n gi&aacute;o, t&iacute;n ngưỡng phong tục tập qu&aacute;n của mỗi quốc gia v&agrave; khu vực. Kh&ocirc;ng một nước n&agrave;o c&oacute; quyền &aacute;p đặt m&ocirc; h&igrave;nh ch&iacute;nh trị, kinh tế, văn h&oacute;a của m&igrave;nh cho một quốc gia kh&aacute;c [25, tr.462].</p> <p style="text-align: justify;">Nh&agrave; nước Việt Nam lu&ocirc;n x&aacute;c định con người vừa l&agrave; mục ti&ecirc;u, vừa l&agrave; động lực của sự nghiệp x&acirc;y dựng đất nước v&agrave; bảo vệ quyền con người l&agrave; nh&acirc;n tố quan trọng cho ph&aacute;t triển bền vững, bảo đảm thắng lợi cho sự nghiệp c&ocirc;ng nghiệp h&oacute;a, hiện đại h&oacute;a đất nước. Mọi chủ trương, đường lối, ch&iacute;nh s&aacute;ch của Việt Nam đều nhằm phấn đấu cho mục ti&ecirc;u: &ldquo;D&acirc;n gi&agrave;u, nước mạnh, d&acirc;n chủ, c&ocirc;ng bằng, văn minh&rdquo; [11, tr.71], tất cả v&igrave; con người v&agrave; cho con người. C&ugrave;ng với nhiều quốc gia tr&ecirc;n thế giới Việt Nam thừa nhận quan điểm chung về quyền con người thể hiện tr&ecirc;n hai vấn đề sau: &ldquo;Sự nhất tr&iacute; cao về tầm quan trọng to lớn của quyền con người đối với mỗi người, mỗi quốc gia, d&acirc;n tộc v&agrave; cộng đồng quốc tế&rdquo; v&agrave; &ldquo;Sự thống nhất về những gi&aacute; trị phổ biến của quyền con người&rdquo; [3, tr.36]. Gia nhập c&ocirc;ng ước quốc tế về quyền con người l&agrave; một quyết định ch&iacute;nh trị quan trọng tr&ecirc;n phương diện đối nội v&agrave; đối ngoại của một quốc gia, trong đ&oacute; c&oacute; Việt Nam. Khi tham gia c&aacute;c c&ocirc;ng ước quốc tế về quyền con người, Việt Nam phải thực hiện những nghĩa vụ của một quốc gia th&agrave;nh vi&ecirc;n của c&ocirc;ng ước, trong đ&oacute; c&oacute; sự chấp thuận r&agrave;ng buộc về mặt ph&aacute;p l&yacute;, kể cả cơ chế gi&aacute;m s&aacute;t do c&ocirc;ng ước quy định.</p> <p style="text-align: justify;">Với tư c&aacute;ch l&agrave; một qu&ocirc;c gia th&agrave;nh vi&ecirc;n của hầu hết c&aacute;c c&ocirc;ng ước quốc tế cơ bản về quyền con người, Việt Nam hiện đ&atilde; tham gia 08 c&ocirc;ng ước v&agrave; 02 Nghị định thư về quyền con người, bảo đảm quyền con người ở Việt Nam được thể hiện qua việc:</p> <p style="text-align: justify;"><em>C&ocirc;ng nhận</em>: c&aacute;c chủ thể c&oacute; tr&aacute;ch nhiệm bảo đảm quyền, trước hết v&agrave; chủ yếu l&agrave; Nh&agrave; nước, c&ocirc;ng nhận v&agrave; ghi nhận ng&agrave;y c&agrave;ng đầy đủ, cơ bản bằng c&aacute;c thể chế ph&aacute;p luật v&agrave; đạo đức (đối với c&aacute;c tổ chức x&atilde; hội), c&aacute;c quyền d&acirc;n sự, ch&iacute;nh trị v&agrave; kinh tế, x&atilde; hội, văn h&oacute;a của con người;</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;<em>T&ocirc;n trọng</em>: Nh&agrave; nước c&oacute; tr&aacute;ch nhiệm kiềm chế kh&ocirc;ng can thiệp, kể cả trực tiếp v&agrave; gi&aacute;n tiếp, v&agrave;o việc thừa nhận, bảo vệ, bảo đảm thực hiện v&agrave; th&uacute;c đẩy c&aacute;c quyền con người, quyền c&ocirc;ng d&acirc;n đ&atilde; được ghi nhận trong Hiến ph&aacute;p v&agrave; ph&aacute;p luật;</p> <p style="text-align: justify;"><em>Bảo vệ</em>: Nh&agrave; nước tiến h&agrave;nh ngăn chặn sự vi phạm quyền con người từ ph&iacute;a c&aacute;c cơ quan nh&agrave; nước, doanh nghiệp, c&aacute;c tổ chức ch&iacute;nh trị, x&atilde; hội v&agrave; c&aacute; nh&acirc;n, ngăn chặn t&igrave;nh trạng ph&acirc;n biệt đối xử, hoặc sự h&igrave;nh th&agrave;nh c&aacute;c thế lực đe dọa quyền con người tr&ecirc;n c&aacute;c lĩnh vực, điều tra, trừng trị v&agrave; phục hồi c&aacute;c quyền đ&atilde; bị vi phạm;</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thực hiện</em>: Nh&agrave; nước chủ động x&acirc;y dựng c&aacute;c thiết chế (ph&aacute;p luật, quy chế v&agrave; thiết chế) cũng như c&aacute;c chiến lược, kế hoạch, chương tr&igrave;nh ph&aacute;t triển, biện ph&aacute;p quản l&yacute; cụ thể để bảo đảm cho mọi người được hưởng thụ đến mức cao nhất c&oacute; thể c&aacute;c quyền con người;</p> <p style="text-align: justify;"><em>Th&uacute;c đẩy</em>: tạo lập điều kiện v&agrave; m&ocirc;i trường kinh tế v&agrave; x&atilde; hội mang t&iacute;nh hỗ trợ, thuận lợi cho việc tiếp cận quyền con người của c&aacute;c nh&oacute;m x&atilde; hội, đặc biệt nh&oacute;m yếu thế [21, tr.9].</p> <p style="text-align: justify;">Tr&ecirc;n tinh thần tu&acirc;n thủ Hiến chương Li&ecirc;n hợp quốc v&agrave; điều ước quốc tế m&agrave; Cộng h&ograve;a x&atilde; hội chủ nghĩa Việt Nam l&agrave; th&agrave;nh vi&ecirc;n, Việt Nam đ&atilde; v&agrave; đang tiến h&agrave;nh chuyển h&oacute;a nội dung của c&aacute;c c&ocirc;ng ước quốc tế m&agrave; Việt Nam đ&atilde; gia nhập v&agrave;o qu&aacute; tr&igrave;nh x&acirc;y dựng c&aacute;c văn bản ph&aacute;p luật trong nước. Tuy nhi&ecirc;n, việc đảm bảo quyền con người ở mỗi quốc gia phải t&iacute;nh đến những đặc th&ugrave; về lịch sử, văn h&oacute;a, ch&iacute;nh trị&hellip; Do đ&oacute;, để nội luật h&oacute;a c&aacute;c quy định của luật ph&aacute;p quốc tế về quyền con người, một mặt, phải tu&acirc;n thủ, t&ocirc;n trọng c&aacute;c nguy&ecirc;n tắc, chuẩn mực, thực hiện c&aacute;c cam kết quốc tế; mặt kh&aacute;c, cần x&acirc;y dựng c&aacute;c quy phạm ph&aacute;p luật bảo đảm quyền con người ph&ugrave; hợp với điều kiện kinh tế, x&atilde; hội cụ thể của Việt Nam.</p> <p style="text-align: justify;">Theo quy định (tại Khoản 1, Điều 6), Luật Điều ước quốc tế 2016 của Việt Nam, để giải quyết &ldquo;điểm v&ecirc;nh&rdquo; giữa điều ước quốc tế v&agrave; quy định của ph&aacute;p luật quốc gia: &ldquo;Trường hợp văn bản quy phạm ph&aacute;p luật v&agrave; điều ước quốc tế m&agrave; nước Cộng h&ograve;a x&atilde; hội chủ nghĩa Việt Nam l&agrave; th&agrave;nh vi&ecirc;n c&oacute; quy định kh&aacute;c nhau về c&ugrave;ng một vấn đề th&igrave; &aacute;p dụng quy định của điều ước quốc tế đ&oacute;, trừ Hiến ph&aacute;p&rdquo; [22]. Những quy định tr&ecirc;n cho thấy, Nh&agrave; nước Việt Nam lu&ocirc;n t&ocirc;n trọng v&agrave; d&agrave;nh vị tr&iacute; ưu ti&ecirc;n trong hệ thống ph&aacute;p luật quốc gia cho c&aacute;c điều ước quốc tế về quyền con người m&agrave; Việt Nam đ&atilde; k&yacute; kết.</p> <p style="text-align: justify;">Kh&aacute;c biệt</p> <p style="text-align: justify;">Do kh&aacute;c biệt về ho&agrave;n cảnh lịch sử, chế độ ch&iacute;nh trị, tr&igrave;nh độ ph&aacute;t triển, gi&aacute; trị truyền thống văn h&oacute;a, dẫn đến c&aacute;ch tiếp cận về quyền con người ở mỗi quốc gia, khu vực c&oacute; sự kh&aacute;c nhau, căn cứ để ph&acirc;n chia l&agrave; quan điểm của c&aacute;c nước về c&aacute;c vấn đề sau:</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ nhất,</em> c&aacute;c nước ph&aacute;t triển, c&aacute;c nước T&acirc;y &Acirc;u, bao gồm nh&oacute;m G7 v&agrave; c&aacute;c nước khu vực Bắc &Acirc;u đều thừa nhận cả hai nh&oacute;m quyền, quyền d&acirc;n sự, ch&iacute;nh trị v&agrave; quyền kinh tế, văn h&oacute;a v&agrave; x&atilde; hội. Hoa Kỳ l&agrave; quốc gia duy nhất trong nh&oacute;m c&aacute;c nước ph&aacute;t triển kh&ocirc;ng tham gia C&ocirc;ng ước quốc tế về c&aacute;c quyền kinh tế, x&atilde; hội v&agrave; văn h&oacute;a, trong đ&oacute;: &ldquo;Đức, Ph&aacute;p, H&agrave; Lan, Đan Mạch v&agrave; Anh c&oacute; xu hướng đề cao nh&oacute;m quyền d&acirc;n sự, ch&iacute;nh trị. Hoa Kỳ l&agrave; quốc gia đặc biệt đề cao tự do t&iacute;n ngưỡng, t&ocirc;n gi&aacute;o, xem đ&oacute; l&agrave; thước đo d&acirc;n chủ v&agrave; quyền con người của một quốc gia. Đối với c&aacute;c quyền kinh tế, x&atilde; hội v&agrave; văn h&oacute;a, nh&oacute;m nước n&agrave;y chủ yếu đề cao quyền tự do kinh doanh v&agrave; quyền gi&aacute;o dục&rdquo; [3, tr.41].</p> <p style="text-align: justify;">Đối với Việt Nam: &ldquo;quan điểm nhất qu&aacute;n l&agrave; tiếp cận một c&aacute;ch to&agrave;n diện tất cả c&aacute;c quyền con người về d&acirc;n sự, ch&iacute;nh trị, kinh tế, x&atilde; hội, văn h&oacute;a trong một tổng thể h&agrave;i h&ograve;a kh&ocirc;ng xem nhẹ hay đề cao bất cứ quyền n&agrave;o&rdquo; [25, tr.462].</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ hai,</em> <em>đối với quyền d&acirc;n tộc tự quyết</em>, &ldquo;nh&oacute;m c&aacute;c nước ph&aacute;t triển thừa nhận nội dung đ&atilde; quy định trong Điều 1 của hai C&ocirc;ng ước về c&aacute;c quyền d&acirc;n sự, ch&iacute;nh trị, kinh tế x&atilde; hội v&agrave; văn h&oacute;a năm 1966. Song những nước n&agrave;y c&ograve;n quan t&acirc;m nhiều đến quyền của c&aacute;c d&acirc;n tộc thiểu số v&agrave; mong muốn đảm bảo kh&ocirc;ng chỉ c&aacute;c quyền kinh tế m&agrave; cả quyền ch&iacute;nh trị&rdquo; [3, tr.42].</p> <p style="text-align: justify;">Về vấn đề n&agrave;y, Việt Nam chủ trương bảo vệ quyền độc lập d&acirc;n tộc, chủ quyền quốc gia, to&agrave;n vẹn l&atilde;nh thổ, chế độ ch&iacute;nh trị do Đảng Cộng sản l&atilde;nh đạo: &ldquo;Nước Cộng h&ograve;a x&atilde; hội chủ nghĩa Việt Nam l&agrave; một nước độc lập, c&oacute; chủ quyền, thống nhất v&agrave; to&agrave;n vẹn l&atilde;nh thổ, bao gồm đất liền, hải đảo, v&ugrave;ng biển v&agrave; v&ugrave;ng trời&rdquo;, &ldquo;Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội ti&ecirc;n phong của giai cấp c&ocirc;ng nh&acirc;n, đồng thời l&agrave; đội ti&ecirc;n phong của nh&acirc;n d&acirc;n lao động v&agrave; của d&acirc;n tộc Việt Nam, đại biểu trung th&agrave;nh lợi &iacute;ch của giai cấp c&ocirc;ng nh&acirc;n, nh&acirc;n d&acirc;n lao động v&agrave; của cả d&acirc;n tộc, lấy chủ nghĩa M&aacute;c - L&ecirc; nin v&agrave; tư tưởng Hồ Ch&iacute; Minh l&agrave;m nền tảng tư tưởng, l&agrave; lực lượng l&atilde;nh đạo Nh&agrave; nước v&agrave; x&atilde; hội (Khoản 1, Điều 4) [4].</p> <p style="text-align: justify;">Đối với quyền của c&aacute;c nh&oacute;m d&acirc;n tộc thiểu số, quan điểm của Nh&agrave; nước Việt Nam l&agrave; bảo đảm quyền b&igrave;nh đẳng của họ với c&aacute;c d&acirc;n tộc kh&aacute;c, gi&uacute;p đỡ c&aacute;c d&acirc;n tộc thiểu số về mọi mặt để họ tiến kịp d&acirc;n tộc đa số, t&ocirc;n trọng bản sắc văn h&oacute;a d&acirc;n tộc, song cũng kh&ocirc;ng thừa nhận quyền tự quyết về ch&iacute;nh trị của nh&oacute;m d&acirc;n tộc thiểu số như: th&agrave;nh lập ch&iacute;nh quyền ri&ecirc;ng, ph&aacute;p luật ri&ecirc;ng. Hiến ph&aacute;p năm 2013 quy định: &ldquo;Nước Cộng h&ograve;a x&atilde; hội chủ nghĩa Việt Nam l&agrave; quốc gia thống nhất của c&aacute;c d&acirc;n tộc c&ugrave;ng sinh sống tr&ecirc;n đất nước Việt Nam (Khoản 1, Điều 5)&rdquo;. Trong bối cảnh đời sống ch&iacute;nh trị đầy biến động, Việt Nam chủ trương tr&aacute;nh mọi sơ hở để c&aacute;c thế lực th&ugrave; địch c&oacute; thể lợi dụng vấn đề quyền con người để can thiệp v&agrave;o c&ocirc;ng việc nội bộ, cản trở sự nghiệp x&acirc;y dựng v&agrave; bảo vệ tổ quốc.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ ba, về quan hệ giữa tự do c&aacute; nh&acirc;n với việc bảo vệ cộng đồng</em>, c&aacute;c nước phương T&acirc;y c&oacute; quan điểm: &ldquo;tuyệt đối h&oacute;a quyền tự do c&aacute; nh&acirc;n, đặc quyền của c&aacute; nh&acirc;n cao hơn quyền của cộng đồng, thậm ch&iacute; cho ph&eacute;p c&aacute; nh&acirc;n c&oacute; quyền c&ocirc;ng khai giữ quan điểm đối lập với nh&agrave; nước, nhất l&agrave; trong lĩnh vực ch&iacute;nh trị - tư tưởng&rdquo;, Hoa Kỳ cho rằng: &ldquo;quyền con người cao hơn chủ quyền&rdquo; [3, tr.42]. Đối với họ, trong vấn đề quyền con người th&igrave; chủ quyền quốc gia l&agrave; một chủ quyền hạn chế. Về vấn đề n&agrave;y Việt Nam c&oacute; quan điểm: &ldquo;quyền c&aacute; nh&acirc;n phải gắn liền v&agrave; nằm trong quyền d&acirc;n tộc, của cộng đồng; quyền phải đi đ&ocirc;i với nghĩa vụ&rdquo; [3, tr.46]. Trong trường hợp c&oacute; sự m&acirc;u thuẫn giữa quyền c&aacute; nh&acirc;n với lợi &iacute;ch Nh&agrave; nước, cộng đồng th&igrave; quyền, lợi &iacute;ch của Nh&agrave; nước v&agrave; cộng đồng được đề cao hơn.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ tư,</em> hiện nay xuất ph&aacute;t từ nhiều l&yacute; do kh&aacute;c nhau, c&aacute;c thế lực cực đoan trong ch&iacute;nh giới ở một số nước ở phương T&acirc;y, c&aacute;c tổ chức phản động người Việt Nam ở nước ngo&agrave;i như: &ldquo;Việt T&acirc;n, Ch&iacute;nh phủ Việt Nam tự do, Đảng nh&acirc;n d&acirc;n h&agrave;nh động, Hiệp hội đo&agrave;n kết c&ocirc;ng n&ocirc;ng, Ủy ban bảo vệ quyền l&agrave;m người Việt Nam, Ủy ban tự do t&ocirc;n gi&aacute;o cho Việt Nam; một số tổ chức phi ch&iacute;nh phủ quốc tế như Theo d&otilde;i nh&acirc;n quyền (HRW), &Acirc;n x&aacute; quốc tế (AI), Ph&oacute;ng vi&ecirc;n kh&ocirc;ng bi&ecirc;n giới (RSF), Ng&ocirc;i nh&agrave; tự do (FH)&rdquo; [14], thường xuy&ecirc;n vu c&aacute;o, xuy&ecirc;n tạc t&igrave;nh h&igrave;nh nh&acirc;n quyền Việt Nam, bằng việc ra bản ph&uacute;c tr&igrave;nh hằng năm về nh&acirc;n quyền.</p> <p style="text-align: justify;">B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, c&aacute;c lực lượng cạnh tranh về tư tưởng, ch&iacute;nh trị, n&uacute;p b&oacute;ng nghi&ecirc;n cứu l&yacute; luận, bất m&atilde;n, suy tho&aacute;i về tư tưởng ch&iacute;nh trị, bị c&aacute;c thế lực cực hữu nước ngo&agrave;i mua chuộc, cũng lợi dụng ngọn cờ &ldquo;d&acirc;n chủ, nh&acirc;n quyền&rdquo; ra sức chống ph&aacute;, tấn c&ocirc;ng quyết liệt v&agrave;o nền tảng tư tưởng của Đảng v&agrave; chế độ XHCN ở Việt Nam. Về chủ trương, c&aacute;c thế lực phản động, th&ugrave; địch lấy chống ph&aacute; về ch&iacute;nh trị, tư tưởng l&agrave;m kh&acirc;u đột ph&aacute;; lấy mua chuộc kinh tế l&agrave;m mũi nhọn; lợi dụng vấn đề d&acirc;n chủ, nh&acirc;n quyền, d&acirc;n tộc, t&ocirc;n gi&aacute;o, m&ocirc;i trường, chủ quyền biển, đảo l&agrave;m ng&ograve;i nổ; d&ugrave;ng ngoại giao, đầu tư kinh tế để hỗ trợ, hậu thuẫn.</p> <p style="text-align: justify;">Một số giải ph&aacute;p</p> <p style="text-align: justify;">Để l&agrave;m tốt nghĩa vụ quốc tế, tr&aacute;ch nhiệm của nh&agrave; nước trong việc bảo đảm quyền con người, theo ch&uacute;ng t&ocirc;i, thời gian tới Việt Nam cần tiến h&agrave;nh đồng thời c&aacute;c giải ph&aacute;p sau:</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ nhất,</em> tiếp tục nghi&ecirc;n cứu ho&agrave;n thiện hệ thống ph&aacute;p luật để thực hiện c&aacute;c quyền hiến định li&ecirc;n quan đến nội dung bảo vệ quyền con người, đặc biệt l&agrave; quy tr&igrave;nh, thủ tục tiếp nhận, giải quyết tố c&aacute;o v&agrave; bồi thường cho nạn nh&acirc;n bị vi phạm quyền con người.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ hai,</em> thực hiện c&oacute; hiệu quả c&aacute;c chương tr&igrave;nh, ch&iacute;nh s&aacute;ch quốc gia li&ecirc;n quan đến ph&aacute;t triển kinh tế - x&atilde; hội, bảo đảm c&aacute;c quyền như: Bảo đảm quyền tho&aacute;t ngh&egrave;o; quyền về việc l&agrave;m, thu nhập; quyền sở hữu; quyền được chăm s&oacute;c y tế, sức khỏe; quyền được học tập, gi&aacute;o dục; quyền được tham gia v&agrave;o đời sống văn h&oacute;a.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ ba,</em> khuyến kh&iacute;ch, đầu tư, đa dạng h&oacute;a nội dung, h&igrave;nh thức v&agrave; n&acirc;ng cao chất lượng, hiệu quả c&ocirc;ng t&aacute;c gi&aacute;o dục quyền con người cho mọi đối tượng trong x&atilde; hội, đặc biệt trong c&aacute;c cơ quan v&agrave; vi&ecirc;n chức nh&agrave; nước. Ch&uacute; trọng c&ocirc;ng t&aacute;c th&ocirc;ng tin, tuy&ecirc;n truyền đối ngoại về những th&agrave;nh tựu trong bảo đảm, bảo vệ, hiện thực h&oacute;a quyền con người tr&ecirc;n c&aacute;c diễn đ&agrave;n quốc tế, khu vực.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Thứ tư,</em> chủ động hợp t&aacute;c quốc tế nhằm th&uacute;c đẩy việc thực hiện c&aacute;c ch&iacute;nh s&aacute;ch, ph&aacute;p luật về bảo đảm, bảo vệ quyền con người. Tăng cường đối thoại, trao đổi, hợp t&aacute;c để n&acirc;ng cao sự hiểu biết, đồng thuận, từng bước thu hẹp bất đồng v&agrave; sự kh&aacute;c biệt giữa Việt Nam với c&aacute;c đối t&aacute;c trong bảo đảm v&agrave; thực thi quyền con người. Ki&ecirc;n quyết, ki&ecirc;n tr&igrave; đấu tranh bảo vệ quan điểm, lập trường, lợi &iacute;ch quốc gia - d&acirc;n tộc, quyền con người của nh&acirc;n d&acirc;n Việt Nam.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Kết luận</strong></p> <p style="text-align: justify;">Nh&agrave; nước Việt Nam đ&atilde; c&oacute; những nỗ lực kh&ocirc;ng ngừng cho việc x&acirc;y dựng v&agrave; ho&agrave;n thiện hệ thống ph&aacute;p luật về quyền con người. Hiện nay, Việt Nam l&agrave; một trong những nước t&iacute;ch cực, chủ động tham gia v&agrave;o hầu hết c&aacute;c c&ocirc;ng ước quốc tế về quyền con người do Li&ecirc;n hợp quốc v&agrave; c&aacute;c tổ chức quốc tế kh&aacute;c ban h&agrave;nh. Mặt kh&aacute;c, c&ugrave;ng với việc t&iacute;ch cực tham gia c&aacute;c điều ước quốc tế về quyền con người, Nh&agrave; nước Việt Nam đ&atilde; nỗ lực x&acirc;y dựng hệ thống ph&aacute;p luật quốc gia, trong đ&oacute; t&iacute;ch cực nội luật h&oacute;a c&aacute;c nguy&ecirc;n tắc, ti&ecirc;u chuẩn quốc tế về quyền con người; bảo đảm sự h&agrave;i h&ograve;a giữa ph&aacute;p luật quốc gia với ph&aacute;p luật quốc tế.</p> <p style="text-align: justify;">Những th&agrave;nh tựu đạt được trong c&ocirc;ng cuộc bảo vệ v&agrave; th&uacute;c đẩy quyền con người ở Việt Nam xuất ph&aacute;t từ truyền thống, văn h&oacute;a của d&acirc;n tộc, từ &yacute; ch&iacute;, nguyện vọng của to&agrave;n thể nh&acirc;n d&acirc;n Việt Nam v&agrave; sự cố gắng, nỗ lực của Ch&iacute;nh phủ, thể hiện nhất qu&aacute;n quan điểm coi con người l&agrave; trung t&acirc;m của sự ph&aacute;t triển. Điều n&agrave;y tiếp tục được Đại hội XIII của Đảng khẳng định: &ldquo;Nh&acirc;n d&acirc;n l&agrave; trung t&acirc;m, l&agrave; chủ thể của c&ocirc;ng cuộc đổi mới, x&acirc;y dựng v&agrave; bảo vệ Tổ quốc; mọi chủ trương, ch&iacute;nh s&aacute;ch phải thực sự xuất ph&aacute;t từ cuộc sống, nguyện vọng, quyền v&agrave; lợi &iacute;ch ch&iacute;nh đ&aacute;ng của nh&acirc;n d&acirc;n, lấy hạnh ph&uacute;c, ấm no của nh&acirc;n d&acirc;n l&agrave;m mục ti&ecirc;u phấn đấu&rdquo;<a href="https://hcmusshedu-my.sharepoint.com/personal/1856030004_hcmussh_edu_vn/Documents/Documents/Thanh%20Doan/Website/L%C3%9D%20THUY%E1%BA%BET%20QU%E1%BB%90C%20T%E1%BA%BE%20V%C3%80%20NH%E1%BA%ACN%20TH%E1%BB%A8C%20C%E1%BB%A6A%20VI%E1%BB%86T%20NAM%20V%E1%BB%80%20NH%C3%82N%20QUY%E1%BB%80N%20HI%E1%BB%86N%20NAY%20b%E1%BA%A3n%20thu%20g%E1%BB%8Dn.doc#_ftn3" name="_ftnref3" title="">[3]</a>.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;</p> <p style="text-align: justify;"><strong>T&Agrave;I LIỆU THAM KHẢO</strong></p> <p style="text-align: justify;">1. Bộ Ngoại giao (2018), <em>&ldquo;Bảo vệ v&agrave; th&uacute;c đẩy quyền con người ở Việt Nam&rdquo;, S&aacute;ch trắng về quyền con người</em>, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">2. Bộ Ngoại giao (2018), <em>B&aacute;o c&aacute;o quốc gia về bảo vệ v&agrave; th&uacute;c đẩy quyền con người ở Việt Nam theo cơ chế ra so&aacute;t định kỳ phổ qu&aacute;t (UPR) chu kỳ III</em>, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">3. Bộ Tư ph&aacute;p (2005), <em>Việt Nam về vấn đề quyền con người</em>, Nxb Văn h&oacute;a &ndash; th&ocirc;ng tin, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">4. Bộ Tư ph&aacute;p (2013), Hiến ph&aacute;p nước Cộng h&ograve;a x&atilde; h&ocirc;i chủ nghĩa Việt Nam 2013, <a href="https://moj.gov.vn/vbpq/lists/vn%20bn%20php%20lut/view_detail.aspx?itemid=28814">https://moj.gov.vn/vbpq/lists/vn%20bn%20php%20lut/view_detail.aspx?itemid=28814</a> , ng&agrave;y 26/9/2021.</p> <p style="text-align: justify;">5. Chỉ thị 12 &ndash; CT/TW của Ban b&iacute; thư Trung ương Đảng ng&agrave;y 12-7-1992.</p> <p style="text-align: justify;">6. Charles William Kegley, Ahannon Lindsey Blanton, World Politics Trend and Transformation, 2010 &ndash; 2011 Edition, 2011 Wadsworth, Cengage Learning, pp. 529-530.</p> <p style="text-align: justify;">7. C. M&aacute;c v&agrave; Ph. Ăng ghen (1995), <em>To&agrave;n tập</em>, tập 2, tr. 173.</p> <p style="text-align: justify;">8. Nguyễn Đăng Dung, Vũ C&ocirc;ng Giao, L&atilde; Kh&aacute;nh T&ugrave;ng (Đồng chủ bi&ecirc;n) (2009), Gi&aacute;o tr&igrave;nh L&yacute; luận v&agrave; ph&aacute;p luật về quyền con người, Nxb Ch&iacute;nh trị quốc gia, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">9. Đại Hội đồng Li&ecirc;n hợp quốc th&ocirc;ng qua ng&agrave;y 16 th&aacute;ng 12 năm 1966, c&oacute; hiệu lực từ ng&agrave;y 23 th&aacute;ng 03 năm 1976. Việt Nam gia nhập c&ocirc;ng ước n&agrave;y v&agrave;o ng&agrave;y 24 th&aacute;ng 09 năm 1982.</p> <p style="text-align: justify;">10. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), <em>Văn kiện Đại hội Đảng to&agrave;n quốc lần thứ IX</em>, Nxb Ch&iacute;nh trị quốc gia, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">11. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu to&agrave;n quốc lần thứ XI, Nxb Ch&iacute;nh trị quốc gia, H&agrave; Nội, tr.</p> <p style="text-align: justify;">12. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu to&agrave;n quốc lần thứ XIII, Nxb Ch&iacute;nh trị quốc gia Sự thật, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">13. Hồ Ch&iacute; Minh: To&agrave;n tập (2011), Nxb. Ch&iacute;nh trị quốc gia Sự thật, H&agrave; Nội, t. 4.</p> <p style="text-align: justify;">14. Tường Duy Ki&ecirc;n (2021), Vạch trần c&aacute;c luận điệu th&ugrave; địch, bảo vệ những gi&aacute; trị cốt l&otilde;i về quyền con người ở Việt Nam, <a href="https://www.qdnd.vn/cuoc-thi-bao-chi-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-trong-tinh-hinh-moi/vach-tran-cac-luan-dieu-thu-dich-bao-ve-nhung-gia-tri-cot-loi-ve-quyen-con-nguoi-o-viet-nam-669113">https://www.qdnd.vn/cuoc-thi-bao-chi-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-trong-tinh-hinh-moi/vach-tran-cac-luan-dieu-thu-dich-bao-ve-nhung-gia-tri-cot-loi-ve-quyen-con-nguoi-o-viet-nam-669113</a> , Ng&agrave;y 2/10/2021.</p> <p style="text-align: justify;">15. Khoa Luật Đại học quốc Gia H&agrave; Nội (2011), <em>Tư tưởng về quyền con người tuyển tập tư liệu thế giới v&agrave; Việt Nam</em>, Nxb Lao động x&atilde; hội.</p> <p style="text-align: justify;">16. Khoa Luật Đại học Quốc gia H&agrave; Nội (2009), <em>Gi&aacute;o tr&igrave;nh l&yacute; luận v&agrave; ph&aacute;p luật về quyền con người</em>, Nxb Ch&iacute;nh trị quốc gia, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">17. Những nghị quyết cơ bản dẫn đến thắng lợi C&aacute;ch mạng Th&aacute;ng T&aacute;m (1983), Nxb Sự thật, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">18. Chu Hồng Thanh (1997), <em>Quyền con người v&agrave; Luật quốc tế về quyền con người</em>, NXB Ch&iacute;nh trị quốc gia, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">19. Phạm Hồng Th&aacute;i (Chủ bi&ecirc;n) (2016), <em>Tư tưởng Việt Nam về quyền con người</em>, Nxb Ch&iacute;nh trị quốc gia, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">20. Trung t&acirc;m nghi&ecirc;n cứu quyền con người v&agrave; Viện th&ocirc;ng tin khoa học thuộc Học viện Ch&iacute;nh trị quốc gia Hồ Ch&iacute; Minh (1993), <em>Văn kiện quốc tế về quyền con người</em>, Nxb Ch&iacute;nh trị quốc gia, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">21. Nguyễn Thanh Tuấn (2016), Nh&agrave; nước ph&aacute;p quyền x&atilde; hội chủ nghĩa với bảo đảm quyền con người, quyền c&ocirc;ng d&acirc;n, Tạp ch&iacute; quản l&yacute; nh&agrave; nước, số 243 (4/2016), tr 9-13.</p> <p style="text-align: justify;">22. <a href="https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Luat-dieu-uoc-quoc-te-2016-303284.aspx">https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Luat-dieu-uoc-quoc-te-2016-303284.aspx</a> , ng&agrave;y 2/10/2021.</p> <p style="text-align: justify;">23. Viện Ng&ocirc;n ngữ học (1998), <em>Từ điển Tiếng Việt</em>, Nxb. Đ&agrave; Nẵng.</p> <p style="text-align: justify;">24. <em>Về quyền con người &ndash; trong tập chuy&ecirc;n khảo &ldquo;Quyền con người &ndash; quyền c&ocirc;ng d&acirc;n&rdquo;</em> (1993), Nxb Ch&iacute;nh trị quốc gia, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">25. V&otilde; Kh&aacute;nh Vinh (2015), Quyền con người, Nxb, Khoa học x&atilde; hội, H&agrave; Nội.</p> <p style="text-align: justify;">26.&nbsp; Nguồn: <a href="http://www.ohchr.org/EN/Issues/Pages/Wh">http://www.ohchr.org/EN/Issues/Pages/Wh</a> atareHumaRights.aspx.</p> <div> <p style="text-align: justify;">&nbsp;</p> <hr /> <div id="ftn1"> <p style="text-align: justify;"><a href="https://hcmusshedu-my.sharepoint.com/personal/1856030004_hcmussh_edu_vn/Documents/Documents/Thanh%20Doan/Website/L%C3%9D%20THUY%E1%BA%BET%20QU%E1%BB%90C%20T%E1%BA%BE%20V%C3%80%20NH%E1%BA%ACN%20TH%E1%BB%A8C%20C%E1%BB%A6A%20VI%E1%BB%86T%20NAM%20V%E1%BB%80%20NH%C3%82N%20QUY%E1%BB%80N%20HI%E1%BB%86N%20NAY%20b%E1%BA%A3n%20thu%20g%E1%BB%8Dn.doc#_ftnref1" name="_ftn1" title="">[1]</a> Giảng vi&ecirc;n Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đ&agrave; Nẵng.</p> </div> <div id="ftn2"> <p style="text-align: justify;"><a href="https://hcmusshedu-my.sharepoint.com/personal/1856030004_hcmussh_edu_vn/Documents/Documents/Thanh%20Doan/Website/L%C3%9D%20THUY%E1%BA%BET%20QU%E1%BB%90C%20T%E1%BA%BE%20V%C3%80%20NH%E1%BA%ACN%20TH%E1%BB%A8C%20C%E1%BB%A6A%20VI%E1%BB%86T%20NAM%20V%E1%BB%80%20NH%C3%82N%20QUY%E1%BB%80N%20HI%E1%BB%86N%20NAY%20b%E1%BA%A3n%20thu%20g%E1%BB%8Dn.doc#_ftnref2" name="_ftn2" title="">[2]</a> Phụ tr&aacute;ch Bộ m&ocirc;n Ch&iacute;nh trị, Khoa Gi&aacute;o dục Quốc ph&ograve;ng, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Ch&iacute; Minh.</p> </div> <div id="ftn3"> <p style="text-align: justify;"><a href="https://hcmusshedu-my.sharepoint.com/personal/1856030004_hcmussh_edu_vn/Documents/Documents/Thanh%20Doan/Website/L%C3%9D%20THUY%E1%BA%BET%20QU%E1%BB%90C%20T%E1%BA%BE%20V%C3%80%20NH%E1%BA%ACN%20TH%E1%BB%A8C%20C%E1%BB%A6A%20VI%E1%BB%86T%20NAM%20V%E1%BB%80%20NH%C3%82N%20QUY%E1%BB%80N%20HI%E1%BB%86N%20NAY%20b%E1%BA%A3n%20thu%20g%E1%BB%8Dn.doc#_ftnref3" name="_ftn3" title="">[3]</a>. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu to&agrave;n quốc lần thứ XIII, Nxb Ch&iacute;nh trị quốc gia Sự thật, H&agrave; Nội, tr.28.</p> </div> </div> </body></html>

BÌNH LUẬN