Tháng Thanh niên 2009: An sinh xã hội với ổn định và phát triển ở nước ta

<html> <head> <meta http-equiv="Content-Language" content="en-us"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1252"> <title>Tháng Thanh niên 2009</title> </head> <body> Tháng Thanh niên 2009: An sinh xã hội với ổn định và phát triển ở nước ta Chủ đề Tháng Thanh niên năm 2009 được Ban Bí thư Trung ương Đoàn xác định là “Tuổi trẻ hành động vì an sinh xã hội”. An sinh xã hội là khái niệm cơ bản, quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước. Để hiểu rõ hơn về khái niệm này, chúng tôi xin trích giới thiệu bài viết của Tiến sĩ Nguyễn Thị Mỹ Trang (Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh), bài đăng trên tạp chí Tuyên giáo tháng 7/2008). <div style="float: right; width: 138px; height: 38px"> <table border="0" width="100%" id="table1" cellspacing="0" cellpadding="0"> <tr> <td> <img border="0" src="an%20sinh.bmp" width="220" height="166"></td> </tr> <tr> <td> Kỹ sư tình nguyện hướng dẫn bà con kỹ thuật chăm sóc lúa</td> </tr> </table> </div> Phát triển nhanh và bền vững đang là xu thế của xã hội hiện đại. Trong văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, nhiều bài học kinh nghiệm lớn và cũng là tư tưởng chỉ đạo về phát triển kinh tế - xã hội của Đảng ta đã được đề cập đến, trong đó có bài học về phát triển nhanh và bền vững. Tổng kết thực tiễn hơn 20 năm Đổi mới đã cho thấy: phát triển nhanh phải đi đôi với nâng cao tính bền vững, hai mặt đó có tác động lẫn nhau, được thể hiện cả ở tầm vĩ mô và vi mô, ở cả tầm dài hạn và ngắn hạn. “Phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo đảm ổn định chính trị - xã hội, coi đây là tiền đề, điều kiện để phát triển nhanh và bền vững”(1). Để phát triển nhanh và bền vững cần phải chú trọng nhận thức và giải quyết đúng đắn tính quy luật về sự hài hòa trong phát triển kinh tế - xã hội, An sinh xã hội (ASXH) có tác động to lớn vào việc thực hiện phát triển hài hòa đó. Như vậy, để đảm bảo phát triển nhanh và bền vững ở nước ta phải chú trọng giải quyết hài hòa trong phát triển các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường; hài hòa các mối quan hệ, các cấp độ trong phát triển, giữa phát triển kinh tế với ổn định chính trị, giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội. Phát triển nhanh và bền vững phải hướng vào mục tiêu phục vụ cuộc sống con người, vì sự phát triển toàn diện của con người. Điều đó đòi hỏi giải quyết một hệ thống các chính sách hướng vào mục tiêu phát triển xã hội, phục vụ cuộc sống, chất lượng sống và trình độ phát triển con người. Chủ thể của phát triển là con người, động lực của phát triển và mục tiêu cao nhất của phát triển xã hội cũng là con người. Để cho mỗi cá nhân và cộng đồng người trong xã hội phát huy được tiềm năng và vai trò trong phát triển nhanh và bền vững, tất yếu phải có những đảm bảo xã hội cho con người có cuộc sống ngày càng tốt hơn cả về vật chất lẫn tinh thần. Những đảm bảo xã hội đó chính là đảm bảo về ASXH. Các chế độ nhà nước và các mô hình phát triển dù có nhiều điểm khác nhau, kể cả ý thức hệ và thể chế chính trị đi nữa cũng đều phải quan tâm giải quyết các vấn đề này. Đối với nước ta, trong quá trình đổi mới, hệ thống ASXH là một bộ phận, một công cụ quan trọng của mô hình phát triển trong tiến trình đạt tới mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”. Giải quyết các vấn đề ASXH vừa là điều kiện, vừa là mục đích, vừa tạo ra động lực lại vừa là mục tiêu của phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội theo hướng phát triển nhanh và bền vững ở nước ta. Tư tưởng về ASXH và hệ thống chính sách ASXH được thể hiện khá đậm nét trong các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, nhất là trong “Báo cáo về phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2006 - 2010)”. Đây là điểm mới, là sự cụ thể hóa và phát triển sâu sắc hơn nhận thức lý luận về chính sách xã hội, về giải quyết các vấn đề xã hội trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta. Hệ thống chính sách ASXH ở nước ta được biết đến bao gồm hai tiểu hệ thống: bảo hiểm xã hội và hỗ trợ xã hội. Nếu bảo hiểm xã hội là hình thức ASXH tự nguyện dựa trên nguyên tắc có đóng, có hưởng, kể cả bắt buộc hay tự nguyện, bao gồm các loại bảo hiểm về y tế, nghề nghiệp, thai sản, tuổi già, giáo dục… thì hỗ trợ xã hội lại là hình thức ASXH dựa trên nguyên tắc không đóng vẫn được hưởng, bao gồm các hình thức trợ cấp xã hội, trợ giúp xã hội, cứu trợ xã hội, phúc lợi xã hội, ưu đãi xã hội… <img border="0" src="an%20sinh1.jpg" width="400" height="300"> ASXH có chức năng quan trọng là chia sẻ rủi ro, nhằm bù đắp những thiệt thòi không mong muốn và hướng tới ổn định, công bằng xã hội. Để đạt được mục tiêu đó, hiện nay ở nước ta, có sự hoạt động kết hợp, đan xen giữa bảo hiểm xã hội và hỗ trợ xã hội. Tuy nhiên, hoạt động này còn có sự khác nhau giữa đô thị và nông thôn, giữa khu vực chính thức và không chính thức về số lượng người tham gia bảo hiểm và được hưởng bảo hiểm, các nguồn hỗ trợ với những cách thức và mức độ khác nhau về 3 cấp độ trong an sinh xã hội (lưới an toàn, phòng ngừa rủi ro, nâng cao năng lực)… Đối tượng tham gia tiếp cận và hưởng lợi còn khá hạn hẹp, mới chỉ có một tỷ lệ nhỏ dân cư được tiếp cận và hưởng lợi từ hệ thống ASXH hiện nay. Năm 2004, ước tính chỉ có 15% số dân được hưởng bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội và trợ cấp xã hội. Trong khi đó, còn khoảng 40% dân số dễ bị tổn thương theo nghĩa đang nằm ở mức gần sát (trên hay dưới) ngưỡng nghèo chưa được hưởng lợi từ bảo hiểm xã hội hoặc hỗ trợ xã hội. Trong báo cáo của UNDP (ngày 22/8/2007) về việc vận hành hệ thống ASXH ở Việt Nam cho thấy: “Phát triển kinh tế kéo theo việc nâng cao ASXH đã không nâng cao việc hỗ trợ mọi người lên một mức như nhau. Những người sống ở đô thị có cơ hội hưởng nhiều chính sách ASXH hơn người sống ở nông thôn. Tỷ lệ nhận trợ giúp giáo dục của nhóm giàu nhất là 35% và nghèo nhất là 15%”. Cách hỗ trợ xã hội hiện nay mới mang tính giải pháp tình thế, ứng phó nhiều hơn là chương trình được hoạch định cụ thể, cấp độ nâng cao năng lực còn ít được chú ý. Xét từ góc độ quản lý rủi ro và bảo vệ những nhóm dễ bị tổn thương, thì hệ thống ASXH cần hướng tới 2 nội dung: mở rộng tầm nhìn bao phủ và tăng cường tính hiệu quả tiếp cận các nhóm mục tiêu. Xác định chính xác hơn các nhóm dễ bị tổn thương và ưu tiên hưởng lợi từ hệ thống, xây dựng chính sách thống nhất, phối hợp hiệu quả giữa các bộ ngành. Vì vậy, cần phải làm sao để các cấp độ của ASXH được thực hiện đúng, đủ, phù hợp với hiệu quả tốt. Việc xây dựng và thực thi hệ thống chính sách xã hội nói chung và chính sách ASXH nói riêng ở nước ta còn chưa đồng bộ theo các nguyên tắc cơ bản như: nguyên tắc toàn diện, nguyên tắc đối xử công bằng, nguyên tắc định mức đảm bảo, nguyên tắc cộng đồng, nguyên tắc nhà nước thống nhất quản lý, nguyên tắc pháp chế… Việc thực hiện các nguyên tắc về chính sách ASXH còn bất cập. Chẳng hạn, để thực hiện nguyên tắc toàn diện thì chính sách ASXH không được loại trừ bất kỳ đối tượng xã hội nào nằm trong diện cần được giúp đỡ. Tuy nhiên, hiện nay, việc tập hợp nghiên cứu để đưa các đối tượng được hưởng chính sách xã hội vào danh mục nhà nước chưa đầy đủ. Vẫn còn tình trạng có những đối tượng chính sách thuộc diện ưu đãi bị bỏ quên, làm ảnh hưởng cả về mặt vật chất và tinh thần của gia đình họ. ASXH có hai trình độ: an sinh cơ bản và an sinh phát triển. Thực hiện phát triển nhanh và bền vững cần phải củng cố an sinh cơ bản đi đôi với việc kiến tạo an sinh phát triển. Làm tốt được vấn đề này không chỉ đảm bảo “độ an toàn” trong phát triển xã hội mà còn góp phần xây dựng và thực hiện “hệ thống ASXH đa dạng”(2), cũng như thực hiện nhiệm vụ thứ 6 trong 8 nhiệm vụ mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã đề ra là “phát triển hệ thống ASXH” (3). ASXH đang là đòi hỏi bức xúc trong cuộc sống của người dân  và trong thực tiễn phát triển xã hội. Nó đòi hỏi phải tiếp tục làm sáng rõ các quan điểm nghiên cứu, lý thuyết phương pháp và kỹ thuật nghiên cứu phải được định hình nhằm đủ sức cung cấp những luận cứ khoa học cho việc xây dựng chính sách và chiến lược phát triển hệ thống ASXH ở nước ta trong giai đoạn hiện nay và trong những thập kỷ tới. TS NGUYỄN THỊ MỸ TRANG Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh (1), (2), (3) ĐCSVN, Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H, 2007, tr.179, 102, 102 </body> </html>

BÌNH LUẬN

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

CÂU CHUYỆN ĐẸP

MẠNG XÃ HỘI

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

TIÊU ĐIỂM

CHUYÊN MỤC