THEO BƯỚC CHÂN NHỮNG NGƯỜI ANH HÙNG
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam nói chung và Sài Gòn - thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, cuộc đấu tranh cách mạng của những người trẻ đã diễn ra rất quyết liệt, liên tục và rộng khắp trong các đối tượng thanh niên thành phố ngay từ những ngày đầu. Có thể khẳng định rằng, toàn bộ lực lượng Thành Đoàn đã phấn đấu cao độ, chấp hành mệnh lệnh của Đảng một cách sáng tạo và đầy nhiệt tình cách mạng, góp phần xứng đáng cùng toàn Đảng, toàn quân, toàn dân giành thắng lợi vĩ đại vào mùa xuân 1975, thống nhất đất nước; Thông tin trong Đoàn xin được kể lại một số câu chuyện về những chiến công oanh liệt của Thành Đoàn trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước:
Cuộc chiến trong lòng địch
"Việt cộng cũng đẹp trai, trắng trẻo..."
Chuẩn bị cho chiến dịch Tết Mậu Thân 1968, Đội Võ trang tuyên truyền của ta chủ trương phát động quần chúng nhằm gây thanh thế cho cách mạng trong các trường trung học, đồng thời hạn chế hoạt động chống phá của những tên phản động kìm kẹp phong trào đấu tranh đang rất sôi sục của sinh viên - học sinh lúc bấy giờ. Nhiệm vụ khó khăn và nguy hiểm này đặt lên vai hai cán bộ tự vệ mật còn rất trẻ. Đó là anh Lê Văn Nghề (bí danh Năm Lăng) và anh Lê Thanh Hải (bí danh Hai Nhựt).
Trường Trung học tư thục Huỳnh Khương Ninh là nơi bắt đầu cuộc chiến tư tưởng. Ngay từ lúc bước chân vào trường trong bộ đồng phục học sinh, đội nón, mang kính mát, hai anh đã chĩa súng uy hiếp tên giáo sư phản động Khánh Trương, buộc hắn phải lùi vào góc phòng khi tung ra lời đe dọa "chúng tôi đã bố trí lực lượng dầy đặc quanh đây", nhưng thật ra chẳng có lực lượng nào yểm trợ bên ngoài. Nhiều học sinh, vốn đang hoang mang lo sợ đến phát khóc, cũng cảm thấy an tâm trước sự điềm tĩnh của hai anh. Vừa tuyên truyền về sự thành lập của chính phủ lâm thời, kêu gọi học sinh đứng lên đấu tranh chống lại chính quyền Sài Gòn vừa chỉ dẫn tỉ mỉ cách tháo ráp súng, lựu đạn như một kĩ năng mà bất kì một người yêu nước nào cũng cần phải có để chiến đấu cho tự do dân tộc. Mỗi một phút trôi qua là mỗi một chiến thắng lớn của Đội Võ trang tuyên truyền trong tư tưởng học sinh. Khoảng mười phút sau, hai anh rời khỏi lớp đầu tiên, thừa thắng xông lên tiến vào lớp thứ hai hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc. Lúc hai anh lên "ngựa sắt" vọt đi mất dạng cũng là lúc tên phản động la toáng lên một cách tức giận khi biết rằng hắn đã bị Việt cộng "chơi khăm" một vố quá nặng!
Rầm rộ thông tin xuất hiện sau đó trên các báo Sài Gòn về hành động "xuất quỉ nhập thần" này ở một số trường trung học khác như Tân Thạnh, Hồng Lạc... đã gây được tiếng vang rất lớn cho cách mạng. Hàng ngàn học sinh rỉ tai nhau rằng Việt cộng cũng trắng trẻo, đẹp trai, dễ thương. Việt cộng không đen đúa, hung ác, tàn bạo, có răng nanh, "bảy người đeo tàu đu đủ không gãy" như những luận điệu lừa mị, bôi nhọ mà bọn địch đã tung ra. Tư tưởng không đẹp về hình ảnh người chiến sĩ cộng sản đã được giải tỏa rất nhiều, tầng lớp trí thức trẻ ngày càng tin tưởng vào uy danh cách mạng. Đây có thể xem là một thành công lớn về mặt chính trị.
"Tối om, tắc nghẽn và im tiếng..."
Đó là một trong những chỉ thị của quân khu khi đánh phá thành phố Sài Gòn nhằm gây rối ren ngay trong lòng địch: tối om (đánh vào trạm biến thế), tắc nghẽn (lập nên các chướng ngại vật), im tiếng (đánh vào đài phát thanh truyền hình)...
Anh Nguyễn Kiến Quốc (bí danh Năm Hùng), Đoàn ủy viên của Đoàn ủy Liên phường 10 (Liên phường Gia Định), đã gây "ngạc nhiên" cho chính quyền địch khi đánh sập trạm biến thế ngay trước tòa tỉnh trưởng Gia Định năm 1969.
Bánh thuốc nổ đã được lắp ráp đầy đủ, trạm biến thế đã được điều nghiên kĩ càng để chọn vị trí "đẹp" có thể giật sập mạng điện. Anh để "đồ nghề" phía trước giỏ xe honda Dam chở từ Gò Vấp đến trạm kiểm soát trên đường Nơ Trang Long thì bị chặn lại...xét. Bọn địch cầm lên, nhìn trước nhìn sau gói hàng, chuẩn bị mở dây thì... buông xuống để kiểm tra giấy tờ của một thanh niên vừa trờ xe tới. Lợi dụng cơ hội "ngàn vàng" này, anh Năm Hùng vọt xe thẳng tới trạm biến thế và chỉ vài phút sau một tiếng nổ vang lên làm ngơ ngác chính quyền. Toàn khu Bà Chiểu - Gia Định lập tức rơi vào tình trạng "tối om" và hỗn loạn.
Để có được một trận đánh gọn ghẽ, đẹp mắt như thế anh Năm Hùng đã phải trải qua một cuộc chiến cân não. Nếu địch mở gói thuốc nổ, anh sẽ giật ngay nụ xòe cho dù có hi sinh bản thân. Anh biết rằng, trước cái nhục mất nước, tính mạng bản thân mỗi người có là bao. Chiến thắng của anh làm hoang mang chính quyền Sài Gòn lúc đó vì ngay trong sào huyệt của mình, chúng cũng không thể nào bảo đảm an toàn như chúng muốn.
Đồng chí Trương Mỹ Lệ, lúc đó là Ủy viên Thường vụ Thành đoàn, người trực tiếp vạch ra hai kế hoạch trên đã nói bằng tâm huyết: "Tôi tin tưởng đồng chí của mình sẽ hoàn thành nhiệm vụ".
Những chiến công oanh liệt
Trong 13 năm (từ 1954-1968), tổ chức Đoàn và phong trào cách mạng của thanh niên học sinh, sinh viên thành phố đã từng bước lớn mạnh, chủ động góp phần tấn công quân thù và gặt hái được những thắng lợi khá toàn diện, tiêu biểu như:
1954 - 1959: Phong trào đấu tranh chống chế độ Mỹ - Diệm, đòi thi hành hiệp định Genève, thống nhất nước nhà. Phong trào diễn ra dưới nhiều hình thức như: xuống đường mitting chào mừng hiệp định; đấu tranh đòi tăng lương; chống sa thải công nhân; bảo vệ và cứu tế đồng bào chiến cuộc Bình Xuyên; đòi hòa bình; chống chiến tranh; đòi hiệp thương thống nhất đất nước; chống cướp đất đuổi nhà; chống trả thù những người kháng chiến chống Pháp; chống lập các khu dinh điền, khu trù mật; chống Mỹ thay chân Pháp; đòi chuyển ngữ Đại học, dạy tiếng Việt ở Đại học, tăng học bổng, bỏ lệ phí thi cử, giảm học phí trường tư….
1960 - 1965: các cuộc đấu tranh tiếp tục đòi quyền dân sinh dân chủ của thanh niên và thanh niên làm nòng cốt tập hợp, đấu tranh cùng với các giai cấp, tầng lớp khác tại thành phố diễn ra rộng khắp, qui mô ngày càng lớn, hình thức đấu tranh ngày càng phong phú: đề nghị bỏ lệ phí thi cử, phải dạy học bằng tiếng Việt, chống lập chế độ bán quân sự học đường, trường học đỡ đầu ấp chiến lược. Lực lượng vũ trang đã xuất hiện và hành động mạnh. Bắt đầu từ tháng 9/1961, hơn 20.000 thanh niên thành phố đã xung phong tham gia vào lực lượng vũ trang cách mạng, hình thành những đơn vị giải phóng của Sài Gòn - Gia Định, xã nào cũng có từ 1-2 tiểu đội hoặc trung đội du kích. Trong trường học, các đội vũ trang quyết tử của học sinh sinh viên được thành lập và hoạt động rất hiệu quả, đánh Mỹ giữa Sàigòn, trên đường phố hoặc đánh thẳng vào các trụ sở, cơ quan, nơi tập trung bọn ác ôn Mỹ ngụy; đấu tranh chống bầu cử gian lận, bằng đội tuyên truyền xung kích, gây tiếng nổ trong khắp thành phố mà mục tiêu tập trung là các thùng phiếu; xuống đường mitting biểu tình đã trở thành hình thức đấu tranh thường xuyên, có nhiều tác động mạnh mẽ đến tình cảm cách mạng của các giai cấp cần lao trong xã hội: tố cáo tội ác Mỹ - Diệm, vạch mặt bọn cảnh sát, mật vụ đội lốt giáo sư, giám thị, chống độc tài quân phiệt Nguyễn Khánh, đòi xé hiến chương Vũng Tàu, ngăn chặn âm mưu của Ngụy dọn đường cho Mỹ can thiệp trực tiếp vào miền Nam Việt Nam, đòi bãi bỏ lệnh thiết quân luật, tự do ngôn luận, chấm dứt chiến tranh, đòi Mỹ không được xen vào nội bộ người Việt Nam.
1965 - 1968: dưới sự lãnh đạo của Khu Đoàn Sàigòn - Gia Định, thanh niên thành phố tiếp tục đấu tranh bằng cả bạo lực chính trị lẫn bạo lực vũ trang, trực diện chống Mỹ, chuẩn bị lực lượng tiến đến tổng tấn công Mậu Thân 1968 với 3 lực lượng đặc trưng của thanh niên học sinh, sinh viên của thành phố: lực lượng vũ trang biệt động, lực lượng chính trị vũ trang, lực lượng chính trị công khai kết hợp với các cánh quân chủ lực phát động quần chúng nổi dậy giành chính quyền, tuyên truyền giải thích chính sách của mặt trận giải phóng, ủng hộ bộ đội, truy lùng bọn ác ôn, thành lập chính quyền cách mạng tại các khu vực mới giải phóng… Bước vào đợt 2 của cuộc tổng tấn công, lực lượng Thành Đoàn (cuối năm 1967, Thành Đoàn Sàigòn - Gia Định được thành lập) được phân công phụ trách 5 khu vực liên phường: 3A (Bàn Cờ - Vườn Chuối), 3B (Nguyễn Thông - Lê Văn Duyệt - Chí Hòa), 5 (Phú Thọ - Cầu Tre), 4A (Trương Minh Giảng - Trương Tấn Bửu), 4B (Gia Định) thực hiện nhiều nhiệm vụ tuyên truyền xung phong, treo cờ mặt trận, rải truyền đơn cách mạng, tấn công xe tuần tiểu của địch, dẫn đường cho các cánh quân tiến đánh Sàigòn, chống địch càn quét….
Với những thành tích xuất sắc đó, thanh niên Sàigòn - Gia Định đã vinh dự được Ủy ban Trung Ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam tặng thưởng Huân Chương Thành Đồng hạng nhất. Các lực lượng vũ trang Thành Đoàn được Thành ủy trao tặng danh hiệu "Trung Đoàn thanh niên cận vệ Sài Gòn".
Sau cuộc tổng tiến công Mậu Thân (1968), tuổi trẻ thành phố dưới sự lãnh đạo xuyên suốt của Thành Đoàn Sài Gòn - Gia Định tiếp tục đấu tranh mạnh mẽ kết hợp nhuần nhuyễn giữa bí mật và công khai trên quy mô rộng lớn, toàn diện cả mặt chỉ đạo phong trào và tổ chức tuyên truyền vận động quần chúng thanh niên, sinh viên học sinh tiếp tục đấu tranh đòi hoà bình, chấm dứt chiến tranh, đòi Mỹ rút quân và đòi quyền sống cho đồng bào. Sôi nổi nhất là phong trào du kích chiến tranh trong lòng thành phố; hoạt động diệt ác, trừ gian, phá kiềm của các lực lượng vũ trang, bán vũ trang Thành Đoàn hỗ trợ quần chúng làm chủ phường, xóm, kêu gọi học sinh sinh viên vùng lên lật đổ Thiệu Kỳ, gia nhập lực lượng vũ trang tấn công vào các cơ quan đầu não của Ngụy quyền như Tòa Đô Chính, Ty thông tin, Tổng nha cảnh sát Ngụy, đẩy mạnh phong trào chặn đánh, đốt xe quân sự Mỹ, nguỵ trên đường phố Sài Gòn; phá huỷ trạm biến điện, trụ sở bảo vệ , trừng trị bọn ác ôn có nợ máu với nhân dân, giết hàng trăm tên Mỹ ngụy; tấn công toà báo "Chính luận" phản động viết bài xúc phạm Bác Hồ khi Bác qua đời; phát động để tang Bác Hồ trong 3 ngày, nổi dậy làm chủ nhà lao Chí Hoà; đánh sập cư xá của bọn chư hầu Thái Lan ; biểu tình cơ động bằng xe gắn máy… Bằng những thành tích đó, phong trào đấu tranh của thanh niên Sài Gòn - Gia Định tiếp tục được Uỷ ban Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam khen tặng: Huân chương giải phóng hạng I và Huân chương Thành đồng hạng II (1970), Huân chương giải phóng Hạng I và Huân chương Thành Đồng hạng II (1971).
Đầu năm 1973 Hiệp định Paris về Việt Nam được ký kết, tuổi trẻ thành phố tiếp tục khẩn trương xây dựng lực lượng chính trị và vũ trang. Các hoạt động bí mật và nửa công khai tiếp tục phát triển mạnh, được duy trì thường xuyên, liên tục. Hệ thống cơ sở Đoàn của Thành Đoàn được xây dựng rộng khắp thông qua hệ thống căn cứ, bàn đạp, trạm, nút giao liên từ miền Đông đến miền Tây và ven ngoại thành; trong nội thành, lực lượng mới phát triển bám sát trường học, xí nghiệp, xóm lao động, trong các nhà tu, cán bộ Đoàn và sinh viên học sinh cũng được tổ chức và sinh hoạt chặt, thường xuyên học tập chính trị, đoàn kết trong các cuộc đấu tranh. Đến cuối năm 1974, lực lượng Thành Đoàn đã bám sát địa bàn, tiến vào thành phố theo hai hướng Tây Bắc (Củ Chi - Hóc Môn) và Tây Nam (Tiền Giang - Long An - Bình Chánh) cùng với 2 bộ phận của Bộ chỉ huy tiền phương. Bước vào những tháng đầu năm 1975, Thành Đoàn được phân công trực tiếp phát động quần chúng khởi nghĩa giành chính quyền ở năm khu vực: Bàn Cờ, Vườn Chuối, Đa Kao-Gia Định, Phú Nhuận, Khánh Hội - Vĩnh Hội, Tân Phú - Bảy Hiền. Trong Một bộ phận khá lớn cán bộ Thành Đoàn được phân công về các Đảng bộ quận huyện góp sức lãnh đạo chiến dịch tại địa phương. Trong ngày 30/4/1975 lực lượng Thành Đoàn đã phát động quần chúng nổi dậy, treo cờ giải phóng đưa quân ta tiến chiếm các mục tiêu quân sự, hành chính của địch, cùng với các lực lượng cách mạng hình thành lực lượng tiếp quản thành phố, trong đó có trụ sở Tổng Hội sinh viên số 4 Duy Tân (Nhà Văn hóa Thanh niên hiện nay).
Có thể khẳng định rằng, toàn bộ lực lượng Thành Đoàn đã phấn đấu cao độ, chấp hành mệnh lệnh của Đảng một cách sáng tạo và đầy nhiệt tình cách mạng, góp phần xứng đáng cùng toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, giành thắng lợi vĩ đại vào mùa xuân 1975, thống nhất đất nước.
Ngày 29/01/1996, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thành phố Hồ Chí Minh vinh dự nhận được Danh hiệu "Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân" cho lực lượng vũ trang, thanh niên, học sinh, sinh viên Sài Gòn - Gia Định đã lập thành tích xuất sắc trong kháng chiến chống thực dân Pháp và kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.